آنچه کشاورزان را به اعتراض کشانده، تنها کمبود آب در یک نوبت کشاورزی نیست. پشت این تجمع، نگرانی عمیق مردمانی قرار دارد که هر تابستان، سهم کمتری از آب و نگرانی بیشتری برای آینده خود دارند. آنها میگویند دیگر مسئله تنها درآمد یک فصل نیست؛ مسئله زنده ماندن درختان، حفظ زمینهای کشاورزی و ادامه زندگی در روستاهایی است که حیاتشان به جریان آب وابسته مانده است.
به گزارش «فروردین امروز»؛ جمعی از بهرهبرداران و تولیدکنندگان دشت قزوین در اعتراض به کاهش سهم آب کشاورزی، خواستار تعیین تکلیف حقابه تابستانه و رسیدگی فوری مسئولان شدند. معترضان معتقدند کاهش شدید تخصیص آب، معیشت هزاران خانوار و ادامه فعالیت کشاورزی در دهها روستای استان را با تهدید جدی روبهرو کرده است.
حقابهای که به یکچهارم رسید
سید«حسین تقوی»، نایبرئیس هیات مدیره شرکت تعاونی آببران کشاورزان قزوین، درباره علت این تجمع گفت کشاورزان برای دریافت حقابه خود گرد هم آمدهاند.
به گفته او، سال گذشته با وجود کمبود آب سدهای تهران و طالقان، حدود ۸۵میلیون مترمکعب آب به بخش کشاورزی قزوین اختصاص یافت؛ اما امسال تنها ۱۵میلیون مترمکعب آب در اواخر اردیبهشت و اوایل خرداد برای کشت گندم رهاسازی شده و برای تابستان نیز ۱۰میلیون مترمکعب آب در نظر گرفتهاند.
به این ترتیب، مجموع آبی که امسال تحویل شده یا برای نوبت دوم وعده داده شده، به حدود ۲۵میلیون مترمکعب میرسد؛ رقمی که در مقایسه با ۸۵میلیون مترمکعب سال گذشته، کاهش چشمگیری را نشان میدهد.
کشاورزان میگویند ۱۰میلیون مترمکعب آب نه از نظر فنی قابلیت توزیع مؤثر دارد و نه میتواند نیاز مزارع و باغهای گسترده دشت قزوین را پاسخ دهد. تقوی حقابه تابستانه کشاورزان را ۱۱۰میلیون مترمکعب اعلام کرده و گفته است بهرهبرداران حتی حاضر شدهاند از بخش عمده این میزان صرفنظر کنند؛ مشروط بر اینکه دستکم ۴۰میلیون مترمکعب آب برای حفظ باغها، درختان و حداقل معیشت آنان اختصاص یابد.
او تأکید کرده است که کشاورزان در پی درآمد بیشتر یا توسعه سطح زیر کشت نیستند؛ آنها فقط میخواهند باغ و مزرعه خود را زنده نگه دارند.
تقوی همچنین از بینتیجه ماندن نشستهای متعدد با مسئولان انتقاد کرد و گفت حدود یک ماه است جلسات مختلفی با شرکت آب منطقهای و استانداری برگزار شده، اما تاکنون نتیجهای عملی به دست نیامده است.
از نگاه کشاورزان، راهحل روشن است؛ یا باید آب مورد نیاز کشت در اختیار آنان قرار گیرد یا خسارت محدودیت کشت و از بین رفتن محصولات پرداخت شود. آنها میگویند نمیتوان هم آب را کاهش داد و هم از جبران خسارت خودداری کرد.
طالقان؛ نامی میان آب و وعده
سد طالقان برای کشاورزان دشت قزوین تنها نام یک سد نیست. بخشی از حیات کشاورزی این دشت طی دهههای گذشته با آب این سد پیوند خورده و هرگونه تغییر در میزان تخصیص آن، مستقیماً بر زمینهای کشاورزی و زندگی روستاییان اثر گذاشته است.
سالهاست موضوع سهم قزوین از آب سد طالقان، انتقال آب و تأمین پایدار آب کشاورزی در سخنان نمایندگان مجلس، استانداران و مسئولان دولتهای مختلف تکرار میشود. با این حال، کشاورزان معتقدند نتیجه بسیاری از این وعدهها در زندگی روزمره آنان دیده نشده و هر سال باید همان مطالبه قدیمی را از ابتدا مطرح کنند.
«رضا خسروی»، یکی از تولیدکنندگان استان، در این تجمع از وضعیت ۸۵روستای دشت قزوین سخن گفت و تأکیدکرد که کشاورزی دهها هزار هکتار از زمینهای حاصلخیز این منطقه، در طول چند دهه با آب سد طالقان شکل گرفته است.
او با انتقاد از سیاستهای انتقال آب گفت نمیتوان نیازهای یک منطقه را تأمین کرد، اما روستاها و زمینهای کشاورزی قزوین را بدون آب گذاشت. به گفته او، تصمیمگیری درباره آب باید بهگونهای باشد که هم نیاز آب شرب تأمین شود و هم حق زندگی و تولید کشاورزان نادیده گرفته نشود.
کشاورزان معترض، انتقال آب به تهران را یکی از عوامل کاهش سهم خود میدانند و خواستار بازنگری در نحوه تخصیص منابع شدهاند. آنان میگویند در شرایطی که آب شرب اولویت دارد، نباید تمام بار کمبود منابع بر دوش کشاورزان و روستاها گذاشته شود.
۳۰ هزار خانوار در انتظار یک تصمیم
براساس آماری که نمایندگان کشاورزان مطرح کردهاند، حدود ۳۰هزار خانوار از آب کشاورزی این منطقه ارتزاق میکنند. این عدد نشان میدهد که موضوع فقط به چند مزرعه یا یک گروه محدود از بهرهبرداران مربوط نیست؛ تصمیمگیری درباره حقابه، مستقیماً با درآمد، اشتغال و ادامه زندگی هزاران خانواده ارتباط دارد.
کشاورزان میگویند فشارهای چند سال اخیر، توان اقتصادی آنان را به حداقل رسانده است. افزایش هزینههای تولید، کاهش منابع آب، محدودیت کشت و نامشخص بودن پرداخت خسارت، بسیاری از آنان را در وضعیتی قرار داده که ادامه فعالیت کشاورزی برایشان دشوار شده است.
کاهش آب کشاورزی تنها به افت تولید محصول ختم نمیشود. خشک شدن باغها، رها شدن زمینها، کاهش اشتغال روستایی و تشدید مهاجرت به شهرها، از پیامدهایی است که میتواند بهتدریج چهره دشت قزوین را تغییر دهد.
این بحران در شرایطی رخ میدهد که دشت قزوین سالهاست با کاهش منابع زیرزمینی و فشار برداشت از آبخوانها روبهروست. چاههای مجاز و غیرمجاز، خشکسالیهای پیدرپی و مصرف بیش از ظرفیت منابع، آینده یکی از مهمترین دشتهای کشاورزی کشور را با نگرانی روبهرو کرده است.
در چنین وضعیتی، کاهش حقابه سطحی میتواند وابستگی کشاورزان به چاهها را بیشتر و فشار بر منابع زیرزمینی را سنگینتر کند؛ مسیری که نه برای کشاورزی پایدار است و نه برای محیطزیست دشت.
وعده تازه استاندار
«محمد نوذری»، استاندار قزوین، پس از حضور در میان تجمعکنندگان وعده داد موضوع را پیگیری کند. بر اساس اعلام انجامشده، مقرر شده است استاندار و «منصور ستوده»، مدیرعامل شرکت آب منطقهای قزوین، با وزارت نیرو رایزنی کنند تا در صورت مساعد بودن شرایط آب شرب تهران، میزان ۱۰میلیون مترمکعب آب اختصاصیافته برای نوبت دوم کشاورزی قزوین افزایش پیدا کند.
این وعده، هرچند میتواند روزنهای برای حل فوری بخشی از مشکل باشد، اما کشاورزان میگویند تجربه سالهای گذشته باعث شده است دیگر به برگزاری جلسه و اعلام پیگیری اکتفا نکنند. آنها نتیجهای میخواهند که پیش از خشک شدن باغها و پایان فصل کشت، در کانالهای آبیاری دیده شود.
اعتراض اخیر کشاورزان قزوین، تنها مطالبه آب برای یک فصل نیست؛ هشداری درباره آینده دشتی است که سالها بخشی از امنیت غذایی و اقتصاد کشاورزی کشور را بر دوش کشیده است.
امروز شاید اختلاف بر سر چند میلیون مترمکعب آب باشد، اما اگر برای دشت قزوین تصمیمی جدی و پایدار گرفته نشود، فردا دیگر سخن تنها از حقابه نخواهد بود؛ سخن از آینده کشاورزی، ماندگاری روستاها و ادامه زندگی هزاران خانواری است که هنوز چشمشان به رسیدن آب دوخته شده است.
