سال تحصیلی جدید در قزوین با چند عدد قابل تأمل آغاز میشود. «روحالله محمدخانی» سرپرست آموزشوپرورش استان قزوین، در پاسخ به پرسشهای «فروردین امروز» اعلام کرده است که جمعیت دانشآموزی استان نسبت به سال گذشته ۴۲۲نفر بیشتر شده، اما تعداد مدارس ۲۱واحد و تعداد کلاسهای درس ۵۹کلاس کاهش یافته است. کمبود فضای آموزشی دولتی نیز در البرز، نواحی یک و دو قزوین و تاکستان مشهود است.
ترکیب جمعیت دانشآموزی هم در حال تغییر است. امسال ۱۲۵هزار و ۵۹۸دانشآموز در مقطع ابتدایی تحصیل خواهند کرد؛ ۱۴۱۷نفر کمتر از پارسال. در مقابل، متوسطه اول با ۶۲هزار و ۵۶۶دانشآموز، ۱۳۴۴نفر و متوسطه دوم با ۴۹هزار و ۵۴دانشآموز، ۴۹۵نفر افزایش داشتهاند.
اما کیفیت آموزش را نمیتوان فقط با تعداد دانشآموز، کلاس و مدرسه سنجید. دانشآموزی که امروز پشت نیمکت مینشیند، چند سال دیگر وارد جامعه و بازار کاری میشود که مهارتهای مورد نیازش با نسلهای گذشته تفاوت زیادی دارد.
هوش مصنوعی تنها یکی از نشانههای این تغییر است. مدرسه امروز در کنار ریاضی، علوم و ادبیات باید برای مهارتهایی جا باز کند که دانشآموز در زندگی به آنها نیاز دارد؛ سواد مالی و رسانهای، استفاده درست از فناوری، گفتوگو، کار گروهی، حل مسئله و مسئولیتپذیری.
توانایی «نه» گفتن، دفاع محترمانه از حق خود، شنیدن نظر مخالف، مدیریت شکست و شناخت درست از خود نیز بخشی از آموزش برای زندگی است. مدرسه اگر در شکلگیری شخصیت، اعتمادبهنفس و عزتنفس دانشآموز نقشی نداشته باشد، بخشی مهم از آموزش او ناگزیر بیرون از کلاس اتفاق میافتد.
خود مدرسه هم باید با این تغییر همراه شود؛ از کلاس تمیز و ایمن و امکانات مناسب آموزشی و ورزشی تا دسترسی به فناوری و مهمتر از همه، کیفیت رابطه دانشآموز و معلم. مدرسه نباید برای دانشآموز محیط ترس و تحقیر باشد؛ جایی است که باید علاوه بر دانش، شخصیت او نیز در آن رشد کند.
در سوی دیگر کلاس، معلم قرار دارد. به گفته محمدخانی، آموزشوپرورش قزوین امسال ۱۴هزار و ۸۵۷نیروی مؤثر دارد؛ ۳۹۴نفر بیشتر از سال گذشته. با این حال کمبود نیروی انسانی همچنان وجود دارد و قرار است از اضافهتدریس شاغلان و بازنشستگان، نیروهای حقالتدریس آزاد، تدریس عوامل اجرایی و راهکارهای دیگر برای جبران آن استفاده شود. کیفیت کلاس را نمیتوان از وضعیت معلم جدا کرد؛ معلم نیز به آموزش مستمر، امنیت حرفهای، معیشت مناسب و حفظ شأن اجتماعی نیاز دارد.
آمار بازماندگان از تحصیل، بخش دیگری از این تصویر است. با وجود اعلام پوشش تحصیلی ۹۹/۵۱درصدی و رتبه سوم قزوین در کشور، هنوز ۶۲۰دانشآموز بازمانده از تحصیل در قزوین باقی ماندهاند و حدود ۳۲۰نفر از آنها به دلیل نادرست بودن اطلاعات سکونتی و ارتباطی هنوز شناسایی نشدهاند. آموزشوپرورش احتمال داده با اضافه شدن ورودیهای پایه اول، تعداد بازماندگان به حدود ۸۰۰نفر برسد.
عدالت آموزشی اما فقط به معنای ثبتنام دانشآموز نیست. هزینه نوشتافزار، لباس، سرویس و تغذیه در شرایط اقتصادی امروز بخشی از بار آموزش را بر دوش خانوادهها گذاشته است. دانشآموزی که با تغذیه نامناسب سر کلاس مینشیند یا خانوادهاش برای تأمین ابتداییترین هزینههای تحصیل مشکل دارد، الزاماً از نقطهای برابر با دیگران شروع نمیکند.
سال تحصیلی تازه پس از تجربهای غیرعادی نیز آغاز میشود. شرایط جنگی و غیرحضوری شدن بخشی از آموزش، برنامه معمول مدارس را تحت تأثیر قرار داد. سرپرست آموزشوپرورش قزوین میگوید کلاسهای مجازی برگزار و در تابستان نیز با اجرای رایگان «طرح حامی»، برنامههای جبرانی برای دانشآموزان نیازمند تلاش بیشتر اجرا شده است؛ هرچند در پاسخ ارائهشده، عدد مشخصی درباره میزان افت یادگیری ناشی از این وقفه اعلام نشده است.
امسال مدارس قرار است کاملاً حضوری باشند. تردید والدین از حضوری شدن کلاسها، تکمیل زیرساخت آموزش مجازی برای شرایط اضطراری و تفاوت مناطق استان در برخورداری از فرصتهای آموزشی نیز از چالشهای اعلامشده آموزشوپرورش قزوین است.
قزوین با اقتصاد صنعتی و کشاورزی خود به نسلی نیاز دارد که فقط صاحب مدرک نباشد؛ بتواند فکر کند، ارتباط برقرار کند، فناوری را بفهمد و مهارتی برای زندگی و کار داشته باشد.
چند روز دیگر درهای ۱۷۹۵مدرسه استان باز میشود و ۱۰هزار و ۳۲۲ کلاس میزبان دانشآموزان خواهند بود. بعد از ماههای پراضطراب گذشته و در میانه فشارهای اقتصادی، همین بازگشت میتواند نشانهای از ادامه زندگی و امید باشد. اما دانشآموزان امروز به دنیای دیروز تعلق ندارند. اگر دنیای دانشآموز تغییر کرده، کلاس درس هم نمیتواند همان کلاس دیروز بماند.
