چهرهای که نهتنها روح شهروند را میآزارد، بلکه از نظر فیزیکی هم دشمن سلامت اوست و نمیتواند حق زندگی سالم را برای یک شهروند فراهم آورد.
محمدیه نخستین شهردر استان بود که تصمیم به تغییر رویه گرفت تا با اجرای طرح مناسبسازی، شهری متناسب با الگوهای شهرسازی بنا کند، اما اینطور که به نظر میرسد بیشاز اصل موضوع، نگاه فرمایشی و غیرعملیاتی بر مساله مناسبسازی حاکم بوده است چه اینکه هنوز مبلمان شهری نیازهای اولیه گروههای مختلف اجتماعی نظیر کودکان، توانخواهان و سالمندان را تحت پوشش قرار نمیدهد.
مناسبسازی شهری از حرف تا عمل
یک کارشناس ارشد برنامهریزی شهری، از مناسب نبودن مبلمان شهری و فضای محیطی شهر برای شهروندان، به فروردین امروزمیگوید: «ساختار مبلمان شهری در نواحی مختلف شهر قزوین بر اساس نیاز طراحی نشده است؛ برای مثال پیادهروهای خیابان خیامباوجودسنگفرشهای مخصوص،برای عبور نابینایان مناسب نیست؛بر اساس استانداردها در پیادهروها، مسیر نابینایان از طریقموزاییکهایی به رنگ زرد و با خطوط عمودی، از بقیه قسمتها مجزامیشوند. وجود این خطوط عمودیبه این منظور است که نابینایان بتوانند مسیر را با استفاده از عصا تشخیص دهند و از خط جدا نشوند و رنگ زرد هم برای این است که تردد کمبینایان تسهیل شود.»
«سمانه جباری» میافزاید:«اما در عمل میبینیم در خیابان خیام تنها محدوده خاصی دارای این الگو است و آن هم به شکل غلط؛ یعنی رنگ موزاییکها صورتی و خطوط هم جابهجا و بهصورت افقی قرارگرفته که نمیتواند برای معلولان مناسب باشد.علاوهبراین میتوان به پیادهروهای خیابان فردوسی اشاره کرد که پیوستگی خود را براثر تعبیه غیرمنطقی و نامنظمموانعی مانند سطل زباله، نیمکت وتیر چراغبرق از دست داده است. همچنین سنگفرشهایی که پیادهرو را در زمان تلاقی با کوچه متمایز میکند، مناسب نیستند و نهتنها معلولان، بلکه سالمندان، کودکان و زنان باردار هم برای تردد دچار مشکل میشوند.»
طراحی محیط شهری و گروههای مغفول
این کارشناس شهرسازی درخصوص وضعیت معابر و تناسب آن با نیازهای شهروندان نیز توضیح میدهد: «علم شهرسازی برای تسهیل زندگی روزمره گروههای مختلف جامعه، ابزارهای مناسب را در نظر گرفته است؛ یعنی علائم راهنمایی و رانندگی، پله، مبلمان شهری و… همگی باید دربرگیرنده نیاز عموم افراد باشد، اما به دلیل نبود این امکانات در شهر قزوین، میتوان گفت امنیت معلولان و گروههای خاص در شهر بسیار پایین است حتی سیستمهایحملونقل عمومی هیچ امکانی را برای گروههای خاص در نظر نگرفته و این افراد در سطح شهر نمیتواند بدون حضور یک همراه مسیرهای کوتاهی را هم سپری کند.
وی تاکید میکند:«هماکنونرینگهای شهری قزوین کامل نیست و حتی در برخی موارد تناقضهایی هم بین آنها به چشم میخورد به این معنا که گاهی مشاهده میشودخطکشیهای عبور از خیابان بهجای منتهی شدن به پل و پیادهرو به نرده یا جدول منتهی میشوند و افراد را در تنگنا قرار میدهند.»
قزوین در رویای مناسبسازی
بااینوجود، «محمد اسماعیل حافظی»، مدیرعامل سازمان خدمات طراحی شهرداری قزوین بر این باور است که ۹۰درصد معابر شهر قزوین با رویکرد مناسبسازی برای اقشار مختلف ازجمله معلولان طراحی شده، اما هنوز این ۹۰درصد بهطور کامل وارد مرحله اجرایی نشده است. گرچه به عقیده وی، اکنون ۲۴محور شهری قزوینمناسبسازیشدهاند و معلولان میتوانند از این محورها استفاده کنند،اشارهای به این محورها نمیکند.
حافظی همچنین معتقد است:« برای مناسبسازی مبلمان شهر نمیتوان تنها منتظر اقدام ازسوی شهرداری بود بلکه همه دستگاههای مرتبط باید در این حوزه وارد شوند و در راستای تحقق آن تلاش کنند.»
شهروندان در مقام استفادهکنندگان خدمات و امکانات، بیش از هر کس میتوانند میزان توجه به مناسبسازی شهری و ساختار فضاها و مبلمان شهری را قضاوت کنند. اگرچه در آینه آمار، به طراحی ۹۰درصد فضاها بر اساس استانداردهای مناسبسازی اشاره میشود، اما برآیند این اعداد، وضعیت شهری است که نهتنها نیاز معلولان که حتی افراد عادی را نیز برطرف نمیکند و در هر بخش بیشاز ضوابط، سلایق حاکم است بهطوریکه حتی در محورهای اصلی شهرکه روزانه حجم قابلتوجهی از شهروند را در خود جای میدهد، اثری از رضایتمندی را شاهد نیستیم و حوادث، خطرات و تبعات کوتاهمدت و بلندمدتی را میببینیم که بهطور مستقیم متأثر از نبود فضاهای مناسب شهری است.
محمدیه نخستین شهردر استان بود که تصمیم به تغییر رویه گرفت تا با اجرای طرح مناسبسازی، شهری متناسب با الگوهای شهرسازی بنا کند، اما اینطور که به نظر میرسد بیشاز اصل موضوع، نگاه فرمایشی و غیرعملیاتی بر مساله مناسبسازی حاکم بوده است چه اینکه هنوز مبلمان شهری نیازهای اولیه گروههای مختلف اجتماعی نظیر کودکان، توانخواهان و سالمندان را تحت پوشش قرار نمیدهد.
مناسبسازی شهری از حرف تا عمل
یک کارشناس ارشد برنامهریزی شهری، از مناسب نبودن مبلمان شهری و فضای محیطی شهر برای شهروندان، به فروردین امروزمیگوید: «ساختار مبلمان شهری در نواحی مختلف شهر قزوین بر اساس نیاز طراحی نشده است؛ برای مثال پیادهروهای خیابان خیامباوجودسنگفرشهای مخصوص،برای عبور نابینایان مناسب نیست؛بر اساس استانداردها در پیادهروها، مسیر نابینایان از طریقموزاییکهایی به رنگ زرد و با خطوط عمودی، از بقیه قسمتها مجزامیشوند. وجود این خطوط عمودیبه این منظور است که نابینایان بتوانند مسیر را با استفاده از عصا تشخیص دهند و از خط جدا نشوند و رنگ زرد هم برای این است که تردد کمبینایان تسهیل شود.»
«سمانه جباری» میافزاید:«اما در عمل میبینیم در خیابان خیام تنها محدوده خاصی دارای این الگو است و آن هم به شکل غلط؛ یعنی رنگ موزاییکها صورتی و خطوط هم جابهجا و بهصورت افقی قرارگرفته که نمیتواند برای معلولان مناسب باشد.علاوهبراین میتوان به پیادهروهای خیابان فردوسی اشاره کرد که پیوستگی خود را براثر تعبیه غیرمنطقی و نامنظمموانعی مانند سطل زباله، نیمکت وتیر چراغبرق از دست داده است. همچنین سنگفرشهایی که پیادهرو را در زمان تلاقی با کوچه متمایز میکند، مناسب نیستند و نهتنها معلولان، بلکه سالمندان، کودکان و زنان باردار هم برای تردد دچار مشکل میشوند.»
طراحی محیط شهری و گروههای مغفول
این کارشناس شهرسازی درخصوص وضعیت معابر و تناسب آن با نیازهای شهروندان نیز توضیح میدهد: «علم شهرسازی برای تسهیل زندگی روزمره گروههای مختلف جامعه، ابزارهای مناسب را در نظر گرفته است؛ یعنی علائم راهنمایی و رانندگی، پله، مبلمان شهری و… همگی باید دربرگیرنده نیاز عموم افراد باشد، اما به دلیل نبود این امکانات در شهر قزوین، میتوان گفت امنیت معلولان و گروههای خاص در شهر بسیار پایین است حتی سیستمهایحملونقل عمومی هیچ امکانی را برای گروههای خاص در نظر نگرفته و این افراد در سطح شهر نمیتواند بدون حضور یک همراه مسیرهای کوتاهی را هم سپری کند.
وی تاکید میکند:«هماکنونرینگهای شهری قزوین کامل نیست و حتی در برخی موارد تناقضهایی هم بین آنها به چشم میخورد به این معنا که گاهی مشاهده میشودخطکشیهای عبور از خیابان بهجای منتهی شدن به پل و پیادهرو به نرده یا جدول منتهی میشوند و افراد را در تنگنا قرار میدهند.»
قزوین در رویای مناسبسازی
بااینوجود، «محمد اسماعیل حافظی»، مدیرعامل سازمان خدمات طراحی شهرداری قزوین بر این باور است که ۹۰درصد معابر شهر قزوین با رویکرد مناسبسازی برای اقشار مختلف ازجمله معلولان طراحی شده، اما هنوز این ۹۰درصد بهطور کامل وارد مرحله اجرایی نشده است. گرچه به عقیده وی، اکنون ۲۴محور شهری قزوینمناسبسازیشدهاند و معلولان میتوانند از این محورها استفاده کنند،اشارهای به این محورها نمیکند.
حافظی همچنین معتقد است:« برای مناسبسازی مبلمان شهر نمیتوان تنها منتظر اقدام ازسوی شهرداری بود بلکه همه دستگاههای مرتبط باید در این حوزه وارد شوند و در راستای تحقق آن تلاش کنند.»
شهروندان در مقام استفادهکنندگان خدمات و امکانات، بیش از هر کس میتوانند میزان توجه به مناسبسازی شهری و ساختار فضاها و مبلمان شهری را قضاوت کنند. اگرچه در آینه آمار، به طراحی ۹۰درصد فضاها بر اساس استانداردهای مناسبسازی اشاره میشود، اما برآیند این اعداد، وضعیت شهری است که نهتنها نیاز معلولان که حتی افراد عادی را نیز برطرف نمیکند و در هر بخش بیشاز ضوابط، سلایق حاکم است بهطوریکه حتی در محورهای اصلی شهرکه روزانه حجم قابلتوجهی از شهروند را در خود جای میدهد، اثری از رضایتمندی را شاهد نیستیم و حوادث، خطرات و تبعات کوتاهمدت و بلندمدتی را میببینیم که بهطور مستقیم متأثر از نبود فضاهای مناسب شهری است.
مژگان حسن زاده
