براساس لایحه شهرداری، هزینههای عمرانی در بودجه سال آینده ۱۳ درصد رشد داشته، این درحالی است که هزینههای جاری در بودجه شهرداری و سازمانهای وابسته به آن، با ۱۹ درصد افزایش از ۱۰۴میلیارد تومان به ۱۲۴میلیارد تومان افزایش یافته است. پیشیگرفتن هزینههای جاری بر هزینههای عمرانی و اختصاص ۳۰ درصد بودجه سالانه به خود، از نگاه کارشناسان بیانگر آن است که بخشی از اهتمام و اولویت شهرداری در سال ۹۴، معطوف به تلاش برای به گردش درآوردن چرخ تشکیلات گسترده این سازمان و تامین هزینههای ناشی از حقوق، مزایا و نیازهای اداری و سازمانی کارکنان آن است.
موضوعی که شهردار نصرتی به هنگام تقدیم لایحه بودجه به شورا تلاش کرد آن را اینگونه پاسخ دهد: «در بودجه سال ۹۴ سعی شده است تا برای پروژههای جدید بودجهای در نظر گرفته نشود، چراکه بسیاری از پروژههای نیمهتمام باید به پایان برسد، زیرا سرمایههای کلانی در آنها بلااستفاده مانده است.» وی البته خاطرنشان کرده بود: «شهرداری تنها به این بودجهها اکتفا نمیکند و سایر پروژههای شهر را با مشارکت مردم و بخش خصوصی به سرانجام میرساند و تمام تلاش خود را میکند تا بهترین خدمات را به شهروندان ارائه کند.» نصرتی با بیان اینکه باید از ظرفیتهای سرمایهگذاران استفاده کرد تا نقیصههای شهر را پوشش داد، میافزاید: «در سال جاری نیز شرکتهای قرارگاه خاتم و موسسات زیرمجموعه آن در شهر قزوین اقدامات خوبی در توسعه شهر داشتند و برنامهها و پروژههای عمرانی در شهر تعطیل نشد.»
اتکا به منابع ناشی از سرمایهگذاری بخشهای دولتی و خصوصی بهویژه در تامین هزینههای مورد نیاز پروژههای عمرانی، بهجای ایجاد منابع تازه درآمدزای پایدار از دیگر موضوعاتی است که نگرانی برخی از اعضای شورا را تشدید کرده است؛ به حدی که از آن بهعنوان معضلی فراروی شهرداری یاد میکنند.
رییس شورای شهر یکی از این افراد است. ظاهری با اشاره به رکود ساخت و ساز مسکن در تمامی شهرهای کشور و تأثیرگذاری این روند بر بودجه شهرداریها معتقد است: «میتوان تهدیدها را به فرصت تبدیل کرد و با اندیشه و برنامهریزی خلاقانه راه پیشرفت و دستیابی به درآمد پایدار را مشخص نمود.»
منابع درآمدی شهرداری
وی با بیان اینکه شهر در سال ۹۳ با مشکلات و فراز و نشیبهای خاصی در حوزه درآمدی مواجه بود، میگوید: «بر اساس پیشبینی کارشناسان، وضعیت در سال آتی بهتر از مدت مشابه خود نخواهد بود و قرار نیست که اتفاق خاصی در بخش درآمد رخ دهد.» رییس شورای شهر که ظاهرا تنها راه درآمدزایی مؤثر شهرداری را رونق ساخت و ساز در شهر میداند و می افزاید: «برنامهریزی برای آینده و اینکه با استفاده از چه روشهایی میتوان به درآمد پایدار دست یافت و کمتر به محل درآمد از محل فروش زمین، تغییر کاربری، ایجاد تراکم و صدور پروانه به رونق و درآمد تکیه کرد نیز، باید مورد توجه قرار بگیرد.»
گرچه ظاهری به راهکارهای تامین منابع پایدار اشارهای نمیکند، اما صدیقی یک عضو دیگر شورا با تاکید بر اینکه شهرداری میتواند به درآمد پایدار دست یابد، معتقد است: «مجموعه تاریخی و فرهنگی سعدالسلطنه، بوستان ملی باراجین، پروژه تله سییژ و مانند اینها از ظرفیتهای مهمی در دستیابی به درآمدهای پایدار هستند و شهرداری نباید تمامی درآمدهای خود را از طریق اخذ عوارض و موارد مشابه از مردم تامین کند که این به دور از عدالت است.»
مریم نخستین، عضو دیگر شورا درآمدزایی و خودکفاشدن سازمانهای وابسته به شهرداری را راهکاری اصولی برای رفع موانع ناشی از کسر بودجه میداند: «تعدادی از سازمانها باتوجه به بودجهای که در سالهای گذشته برای آنها تعیین و هزینه شده باید به مرحلهای از خودکفایی و درآمدزایی رسیده باشند که خود بتوانند درآمدزا باشند.»
وی به سازمان انفورماتیک شهرداری اشاره میکند و با بیان این مطلب که انفورماتیک، سازمانی قوی با مدیریت و پرسنل کارآمد میباشد، میافزاید: «نه تنها این سازمان که سایر سازمانهای شهرداری هم که این موضوع بر آنها صدق میکند در این مقطع باید جزو سازمانهای درآمدزای مدیریت شهری باشند، چراکه به مرحلهای رسیدهاند که میتوانند خودکفا شوند نه اینکه با بودجهی شهرداری که از محل عوارض مردمی تهیه شده، بودجه این سازمانها تامین شود.»
نگرانیها از عدم فراهمآمدن منابع لازم برای تامین بودجه مورد نیاز سال آینده شهرداری قزوین، درحالی جدیتر شده است که براساس برخی اظهارنظرها، بخشی از ارقام بودجه لایحه سال ۹۳ شهرداری که به تصویب اعضای شورای شهر رسید با گذشت نزدیک به ۱۱ ماه از سال محقق نشده است. هر چند میزان کسری بودجه شهرداری در سال جاری مشخص نیست، اما اظهارات برخی از اعضای شورا نشان میدهد؛ حداقل ۳۰ درصد از بودجه مورد نیاز شهرداری در سال ۹۳ تامین نخواهد شد. این گفته سخنگوی شورای اسلامی شهر قزوین که «شهرداری در این مدت در برخی کدها توانسته است بیش از ۶۰ درصد به شکل میانگین درآمدها را محقق کند»، موید همین گزارشهاست.
اظهارات رییس کمیسیون خدمات شهری شورای شهر، گویای ابعاد دیگری از کسری بودجه سال جاری شهرداری است که میتواند بر مشکلات بودجه سال ۹۴ بیفزاید. فرجا… فصیحی رامندی با تأکید بر اینکه یکی از نکات مورد توجه در بودجه سال آتی شهرداری رشد ۱۵ درصدی آن نسبت به سال جاری است، میگوید: «برخی پروژههای اصلی و مهم سال ۹۳ بهدلیل عدم تحقق درآمد محقق نشدند و باید تدبیری لحاظ شود تا در سال جدید اجرایی شوند که درغیراینصورت بودجه متورم شده و حتی پروژههایی که به ازای آنها دیده شدند، اجرایی نخواهند شد.»
تلاش شهرداری برای کاهش هزینه ها
در این میان اما کاهش بودجه فرهنگی در بودجه، نشان میدهد که شهرداری در تلاش است برخی از هزینههای خود در این حوزه که همواره میزان اعتبارات تخصیص یافته برای برگزاری آنها با واکنشهایی همراه بوده است را کاهش دهد. گرچه اعضای شورا نهتنها از این اقدام شهرداری استقبال نکردند، بلکه رییس کمیسیون فرهنگی بر این باور است که بودجه فرهنگی نباید تحت تاثیر بخشهای عمرانی و خدماتی قرار گیرد. حسین صلحجو معتقد است: «تحول فرهنگی در شهر رخ نمیدهد، مگر با برنامهریزی که از سوی سازمان مربوطه با قوت و اهتمام خاصی باید اجرا شود و در این بخش خواهان افزایش اعتبارات هستیم.»
کارشناسان بر این باورند که کوچکشدن ساختار حجیم شهرداری و سازمانهای وابسته به آن، دسترسی به منابع درآمدی پایدار، تعریف نیازهای واقعی توسعه و عمران شهری براساس یک برنامه چشمانداز ۵۰ ساله، جلوگیری از هزینههای غیرضرور، بهرهگیری از مدیران خلاق و کارآمد، بهرهگیری افزونتر از ظرفیت گردشگری و توسعه صنعت توریسم، توجه جدی شهرداری به حوزه سرمایهگذاری، مشارکت حقیقیتر با بخش خصوصی و کاهش سهم بخش دولتی و نیمهدولتی در اجرای پروژههای عمرانی و همچنین اولویتبخشی به موضوعات ساختاری در توسعه فرهنگی شهر، ضمن آنکه میتواند نقشه راه مشخصی را مقابل شهرداری برای اجرای دقیق، ضابطهمند و مبتنی بر برنامه وظایف محوله قرار دهد توان عملیاتی آن را نیز دو چندان سازد.
موضوعی که شهردار نصرتی به هنگام تقدیم لایحه بودجه به شورا تلاش کرد آن را اینگونه پاسخ دهد: «در بودجه سال ۹۴ سعی شده است تا برای پروژههای جدید بودجهای در نظر گرفته نشود، چراکه بسیاری از پروژههای نیمهتمام باید به پایان برسد، زیرا سرمایههای کلانی در آنها بلااستفاده مانده است.» وی البته خاطرنشان کرده بود: «شهرداری تنها به این بودجهها اکتفا نمیکند و سایر پروژههای شهر را با مشارکت مردم و بخش خصوصی به سرانجام میرساند و تمام تلاش خود را میکند تا بهترین خدمات را به شهروندان ارائه کند.» نصرتی با بیان اینکه باید از ظرفیتهای سرمایهگذاران استفاده کرد تا نقیصههای شهر را پوشش داد، میافزاید: «در سال جاری نیز شرکتهای قرارگاه خاتم و موسسات زیرمجموعه آن در شهر قزوین اقدامات خوبی در توسعه شهر داشتند و برنامهها و پروژههای عمرانی در شهر تعطیل نشد.»
اتکا به منابع ناشی از سرمایهگذاری بخشهای دولتی و خصوصی بهویژه در تامین هزینههای مورد نیاز پروژههای عمرانی، بهجای ایجاد منابع تازه درآمدزای پایدار از دیگر موضوعاتی است که نگرانی برخی از اعضای شورا را تشدید کرده است؛ به حدی که از آن بهعنوان معضلی فراروی شهرداری یاد میکنند.
رییس شورای شهر یکی از این افراد است. ظاهری با اشاره به رکود ساخت و ساز مسکن در تمامی شهرهای کشور و تأثیرگذاری این روند بر بودجه شهرداریها معتقد است: «میتوان تهدیدها را به فرصت تبدیل کرد و با اندیشه و برنامهریزی خلاقانه راه پیشرفت و دستیابی به درآمد پایدار را مشخص نمود.»
منابع درآمدی شهرداری
وی با بیان اینکه شهر در سال ۹۳ با مشکلات و فراز و نشیبهای خاصی در حوزه درآمدی مواجه بود، میگوید: «بر اساس پیشبینی کارشناسان، وضعیت در سال آتی بهتر از مدت مشابه خود نخواهد بود و قرار نیست که اتفاق خاصی در بخش درآمد رخ دهد.» رییس شورای شهر که ظاهرا تنها راه درآمدزایی مؤثر شهرداری را رونق ساخت و ساز در شهر میداند و می افزاید: «برنامهریزی برای آینده و اینکه با استفاده از چه روشهایی میتوان به درآمد پایدار دست یافت و کمتر به محل درآمد از محل فروش زمین، تغییر کاربری، ایجاد تراکم و صدور پروانه به رونق و درآمد تکیه کرد نیز، باید مورد توجه قرار بگیرد.»
گرچه ظاهری به راهکارهای تامین منابع پایدار اشارهای نمیکند، اما صدیقی یک عضو دیگر شورا با تاکید بر اینکه شهرداری میتواند به درآمد پایدار دست یابد، معتقد است: «مجموعه تاریخی و فرهنگی سعدالسلطنه، بوستان ملی باراجین، پروژه تله سییژ و مانند اینها از ظرفیتهای مهمی در دستیابی به درآمدهای پایدار هستند و شهرداری نباید تمامی درآمدهای خود را از طریق اخذ عوارض و موارد مشابه از مردم تامین کند که این به دور از عدالت است.»
مریم نخستین، عضو دیگر شورا درآمدزایی و خودکفاشدن سازمانهای وابسته به شهرداری را راهکاری اصولی برای رفع موانع ناشی از کسر بودجه میداند: «تعدادی از سازمانها باتوجه به بودجهای که در سالهای گذشته برای آنها تعیین و هزینه شده باید به مرحلهای از خودکفایی و درآمدزایی رسیده باشند که خود بتوانند درآمدزا باشند.»
وی به سازمان انفورماتیک شهرداری اشاره میکند و با بیان این مطلب که انفورماتیک، سازمانی قوی با مدیریت و پرسنل کارآمد میباشد، میافزاید: «نه تنها این سازمان که سایر سازمانهای شهرداری هم که این موضوع بر آنها صدق میکند در این مقطع باید جزو سازمانهای درآمدزای مدیریت شهری باشند، چراکه به مرحلهای رسیدهاند که میتوانند خودکفا شوند نه اینکه با بودجهی شهرداری که از محل عوارض مردمی تهیه شده، بودجه این سازمانها تامین شود.»
نگرانیها از عدم فراهمآمدن منابع لازم برای تامین بودجه مورد نیاز سال آینده شهرداری قزوین، درحالی جدیتر شده است که براساس برخی اظهارنظرها، بخشی از ارقام بودجه لایحه سال ۹۳ شهرداری که به تصویب اعضای شورای شهر رسید با گذشت نزدیک به ۱۱ ماه از سال محقق نشده است. هر چند میزان کسری بودجه شهرداری در سال جاری مشخص نیست، اما اظهارات برخی از اعضای شورا نشان میدهد؛ حداقل ۳۰ درصد از بودجه مورد نیاز شهرداری در سال ۹۳ تامین نخواهد شد. این گفته سخنگوی شورای اسلامی شهر قزوین که «شهرداری در این مدت در برخی کدها توانسته است بیش از ۶۰ درصد به شکل میانگین درآمدها را محقق کند»، موید همین گزارشهاست.
اظهارات رییس کمیسیون خدمات شهری شورای شهر، گویای ابعاد دیگری از کسری بودجه سال جاری شهرداری است که میتواند بر مشکلات بودجه سال ۹۴ بیفزاید. فرجا… فصیحی رامندی با تأکید بر اینکه یکی از نکات مورد توجه در بودجه سال آتی شهرداری رشد ۱۵ درصدی آن نسبت به سال جاری است، میگوید: «برخی پروژههای اصلی و مهم سال ۹۳ بهدلیل عدم تحقق درآمد محقق نشدند و باید تدبیری لحاظ شود تا در سال جدید اجرایی شوند که درغیراینصورت بودجه متورم شده و حتی پروژههایی که به ازای آنها دیده شدند، اجرایی نخواهند شد.»
تلاش شهرداری برای کاهش هزینه ها
در این میان اما کاهش بودجه فرهنگی در بودجه، نشان میدهد که شهرداری در تلاش است برخی از هزینههای خود در این حوزه که همواره میزان اعتبارات تخصیص یافته برای برگزاری آنها با واکنشهایی همراه بوده است را کاهش دهد. گرچه اعضای شورا نهتنها از این اقدام شهرداری استقبال نکردند، بلکه رییس کمیسیون فرهنگی بر این باور است که بودجه فرهنگی نباید تحت تاثیر بخشهای عمرانی و خدماتی قرار گیرد. حسین صلحجو معتقد است: «تحول فرهنگی در شهر رخ نمیدهد، مگر با برنامهریزی که از سوی سازمان مربوطه با قوت و اهتمام خاصی باید اجرا شود و در این بخش خواهان افزایش اعتبارات هستیم.»
کارشناسان بر این باورند که کوچکشدن ساختار حجیم شهرداری و سازمانهای وابسته به آن، دسترسی به منابع درآمدی پایدار، تعریف نیازهای واقعی توسعه و عمران شهری براساس یک برنامه چشمانداز ۵۰ ساله، جلوگیری از هزینههای غیرضرور، بهرهگیری از مدیران خلاق و کارآمد، بهرهگیری افزونتر از ظرفیت گردشگری و توسعه صنعت توریسم، توجه جدی شهرداری به حوزه سرمایهگذاری، مشارکت حقیقیتر با بخش خصوصی و کاهش سهم بخش دولتی و نیمهدولتی در اجرای پروژههای عمرانی و همچنین اولویتبخشی به موضوعات ساختاری در توسعه فرهنگی شهر، ضمن آنکه میتواند نقشه راه مشخصی را مقابل شهرداری برای اجرای دقیق، ضابطهمند و مبتنی بر برنامه وظایف محوله قرار دهد توان عملیاتی آن را نیز دو چندان سازد.
