اما در پشت این تصویر ظاهراً عادی، یکی از پیچیدهترین بحرانهای آموزشی سالهای اخیر جریان دارد. براساس مطالعات میدانی، طی دوماه اخیر با تداوم جنگ و ناپایداری شرایط اجتماعی،آموزش مجازی اجباری در شرایط جنگی، اختلال اینترنت، بلاتکلیفی زمانی کنکور، فشار روانی خانوادهها، چالشهای فنی پلتفرمهای آموزشی و توقف پایان نامه ها ترکیبی ساخته که کیفیت یادگیری میلیونها دانشآموز و دانشجو را تحت تأثیر قرار داده است. برای آراد، مشکل تنها قطع تصویر معلم نیست؛ میگوید وقتی نمیدانیم امتحانات و یا کنکور چه زمانی برگزار میشود، تمرکز کردن خیلی سخت است.
او ادامه میدهد: اینترنت هم در پلتفرم شاد همیشه وصل نیست. بعضی وقتها وسط توضیح موضوع مهمی اینترنت قطع میشود. وقتی برمیگردم، بحث عوض شده و دیگر متوجه نمیشوم معلم دقیقاً چه گفته است.
این تجربه مشترک بسیاری از دانشآموزان است. «مهنا کریمی»، دانشآموز پایه نهم، میگوید: در روزهای اول اعلام آموزش مجازی تصور میکرد شرایط آسانتر شده اما برگزاری کلاسها در بستر شاد اکثرا با قطعی اینترنت همراه است.
مهنا ادامه میدهد: برنامه روزانهام نامنظم شده. قبلاً صبح زود بیدار میشدم و به مدرسه میرفتم، اما حالا گاهی تا دیروقت بیدار میمانم. همین باعث میشود در کلاسها تمرکز نداشته باشم.
از سوی دیگر، معلمان نیز با چالشی دوچندان روبهرو هستند. «عاطفه اطاعتی»، دبیر ریاضی بیان میکند: در کلاس حضوری از چهره بچهها میفهمم کدام بخش را خوب یاد نگرفتهاند؛ اما در کلاس آنلاین این ارتباط تقریباً از بین رفته است.
به گفته او اختلال در اینترنت نیز یکی دیگر از مشکلات جدی است. بارها پیش آمده که چند دانشآموز همزمان از کلاس آنلاین خارج میشوند، چون اتصالشان قطع شده است. چند دقیقه بعد برمیگردند و میگویند بخشی از درس را متوجه نشدهاند. در چنین شرایطی ادامه درس دادن هم سخت میشود.
«محمدرضا صمدنیا»، دبیر زبان نیز اظهارمی کند: حجم کتابهای درسی با زمان محدود آموزش مجازی تناسبی ندارد؛ گاهی مجبورم مطالب را خیلی فشرده بگویم، در حالی که بعضی درسها نیاز به تمرین و گفتوگو دارند.
وی تصریح می کند: معلمان علاوه بر تدریس، باید پشتیبان فنی، مشاور خانوادگی، ناظر تکالیف و در بسیاری موارد مدیر آموزش مجازی هم باشند؛ نقشی چندلایه که هیچگاه برای آن آموزش ندیدهاند. در کنار چالشهای آموزشی، فشار اقتصادی و روانی نیز به یکی از دغدغههای اصلی تبدیل شده است. «ملیحه مرادی»، مادر دو دانشآموز دوره دوم ابتدایی (پایههای چهارم تا ششم) و یک پسردانشجو می گوید: کلاس آنلاین فرزندانمان در یک ساعت همزمان است و یک گوشی هوشمند داشتیم و اغلب سراین موضوع با هم دعوا داشتند، مجبور شدم در این شرایط جنگی و اقتصادی که باید در هزینهها صرفه جویی شود، مبلغ بسیاری صرف خرید یک گوشی دیگر کنم.
«وحید رمضانی» پدری که فرزندش امسال کنکور دارد هم میگوید: نگرانی اصلی بسیاری از خانوادهها زمانبندی مشخص برگزاری امتحانات و کنکور است و این بلاتکلیفی هم برای بچهها و هم برای خانوادهها سخت است.
او یادآور می شود: براساس برنامه قبلی، کنکور سراسری قرار بود در روزهای ۱۱ و ۱۲تیر ۱۴۰۵ برگزار شود، اما در شرایط فعلی هنوز زمان قطعی آن اعلام نشده است.
دانشجویان نیز شرایط مشابهی را تجربه میکنند. با وجود برگزاری کلاسها بهصورت مجازی اما درباره زمان امتحانات یا نحوه ارزیابی در بسیاری از دانشگاهها هنوز تصمیم نهایی اعلام نشده است.
«سحر ولیزاده» دانشجوی رشته مهندسی، بیان می کند: ابهام در نحوه برگزاری امتحانات پایان ترم و عدم دسترسی به گوگل، مقالات و سایتهای پژوهشی و توقف پایاننامهها یکی از نگرانیهای جدی است و فشار روانی این روزها را بیشتر کرده است.
کارشناسان آموزشی نیز هشدار میدهند که چنین شرایطی میتواند شکاف آموزشی را عمیقتر کند؛ بهویژه برای دانشآموزانی که در مقاطع حساس تحصیلی قرار دارند. «فاطمه عطایینژاد»، کارشناس آموزش به «فروردین امروز» میگوید: پلتفرم شاد از نظر فنی دچار محدودیتهایی است و از طرفی همه دانشآموزان به اینترنت پرسرعت دسترسی ندارند و در صورت تداوم این روند با نسلی مواجه می شویم که از نظر مهارتی و دانشی دچارشکاف جدی است.
او همچنین به فشار مضاعف بر معلمان اشاره میکند؛ بسیاری از معلمان خود مادر هستند و همزمان با مجازی شدن مدارس، فرزندانشان نیز کلاس آنلاین دارند. در خانهای با یک گوشی هوشمند، مدیریت همزمان آموزش معلم و چند دانشآموز کار سادهای نیست.
عطایینژاد تأکید میکند که آموزش مجازی زمانی مؤثر است که مولفه های زیرساخت مناسب، محتوای استاندارد و تعامل موثر میان معلم و دانش آموز همزمان فراهم باشد.
از نگاه روانشناسان، مسئله فقط دسترسی به ابزار ارتباطی نیست؛ بلکه انگیزه و وضعیت روانی دانشآموزان نیز نقش مهمی در کیفیت یادگیری دارد.
«الهه علیخانی»، روانشناس، در گفتوگو با «فروردین امروز» اظهار میکند: یکی از پیامدهای جدی آموزش مجازی به ویژه در شرایط بحرانی و جنگی اخیر، افت تحصیلی است.
او توضیح میدهد که بخش قابل توجهی از افت تحصیلی به کاهش انگیزه مربوط میشود. وقتی دانشآموز در محیط مدرسه حضور ندارد، بسیاری از محرکهای بیرونی مثل رقابت با همکلاسیها، تشویق معلم یا حتی فضای کلاس از بین میرود.
به گفته او، عامل دیگر فرسودگی روانی ناشی از استفاده طولانی از صفحهنمایش، نبود فعالیت بدنی، قطعی و محدودیت اینترنت و نگرانی از عقبماندن در درسها و فشارهای خانوادگی است.
علیخانی تاکید میکند که اگر این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، حتی دانشآموزان و دانشجویان مستعد نیز ممکن است بیانگیزه شوند.
«روحالله محمدخانی»، سرپرست اداره کل آموزش و پرورش استان قزوین، در گفتوگو با «فروردین امروز» با اشاره به دستور وزارت آموزش و پرورش مبنی بر برگزاری کلاسهای غیرحضوری میگوید: با هدف کاهش ترافیک شبکه اینترنت و افزایش کیفیت ارتباط؛ زمانبندی مشخصی برای کلاسها در مقاطع مختلف تعیین شده است.
به گفته محمدخانی، برای اولین بار در کشور، صداوسیمای استان نیز بخشی از آنتن خود را به برنامههای آموزشی اختصاص داده است. پخش برنامههای آموزشی برای دانشآموزان مقطع ابتدایی (پایههای اول تا ششم) در دروس کلیدی فارسی، ریاضی و علوم از ۱۸فروردین هر روز صبح به مدت یک ساعت از شبکه قزوین و آموزش مقاطع متوسطه نیز از ۲۲فروردین آغاز شده است.
او میگوید: علاوه بر پخش تلویزیونی، محتوای دروس نیز در سامانه «الفبای مینودری» نیز بارگذاری میشود تا دانشآموزان بتوانند دوباره به آنها مراجعه کنند.
محمدخانی در پایان ضمن قدردانی از تلاش معلمان به ویژه در مناطق محروم خاطرنشان میکند: در برخی روستاها که دانشآموزان به اینترنت یا گوشی هوشمند دسترسی ندارند، معلمان با هماهنگی خانوادهها هفتهای یک یا دو روز به روستاها یا منازل دانشآموزان مراجعه میکنند و برای جبران عقبماندگی آموزشی بهصورت محدود کلاس برگزار میکنند که نشاندهنده تعهد و فداکاری معلمان در این شرایط است.
براساس نظرات کارشناسان و مسئولان؛ آموزش در شرایط جنگی بدون شک با محدودیتهایی همراه است و اگر چه کلاسها برگزار میشوند، تکالیف ارسال میشود و معلمان تلاش میکنند روند یادگیری متوقف نشود؛ اما این محدودیتها نباید باعث کاهش کیفیت و دسترسی نابرابر به آموزش و افزایش فشارهای روحی و روانی و کاهش انگیزه دانش آموزان و دانشجویان منجر شود. برای بسیاری از دانشآموزان و خانوادهها، یک پرسش همچنان بیپاسخ مانده است؛ این وضعیت تا چه زمانی ادامه خواهد داشت و سرنوشت امتحانات و کنکور چه خواهد شد؟
