یلدا هنوز در تقویم خانوادهها زنده است، اما در سبد خریدشان کوچکتر شده؛ شبی که قرار بود نماد باهمبودن باشد، حالا به معادلهای میان دخل، خرج و حفظ حداقلی از سنت تبدیل شده است. روایتهایی که در این گزارش میآید، صدای همین تردیدهاست؛ صدای خانوادههایی که میخواهند یلدا را نگه دارند، حتی اگر ساده و بیتجمل.
در میانه بازار، «لیلا صادقی»، زن ۳۴سالهای که برای خرید تخمه و آجیل آمده، با گلایه از گرانیها میگوید قیمتها آنقدر بالاست که حتی تماشای مغازههای آجیلفروشی آدم را پشیمان میکند. به گفته او، خرید شب یلدا دیگر تناسبی با درآمد مردم ندارد و حتی یک دورهمی ساده هم هزینهبر شده است. صادقی میگوید امسال تصمیم گرفتهاند یلدا را ساده و چهارنفره بگیرند تا خانواده به خرج نیفتد.
چند قدم آنسوتر، مرد میانسالی با پاکت کوچکی شیرینی در دست میگوید قبلاً خرید مفصل میکرده، اما امسال فقط آمده رسم را نگه دارد. پشت یکی از ترازوها، لبوفروش میگوید بیشتر مشتریها فقط قیمت میپرسند و میروند؛ از صبح، فروشش به چند کیلو هم نرسیده است.
در راسته انارفروشان، تعجب خریداران از قیمتها پنهان نیست. فروشنده میگوید انار مرغوب زیر این قیمت پیدا نمیشود و سود چندانی هم باقی نمیماند. «خدیجه منتظری»، زن میانسالی که مقابل بساط آجیلفروشی ایستاده، میگوید «آجیل شب چله» حالا بیشتر یک اسم است؛ خانوادهها مجبورند میان میوه و آجیل یکی را انتخاب کنند.
در میان ازدحام، «علیاکبر یوسفی» که برای عروس تازهعقدکردهاش خرید کرده، میگوید قیمتها بالا رفته اما چارهای نداشته است. چند قدم جلوتر، «محمود عظیمی» هندوانهها را وارسی میکند و میگوید هر سال زودتر میخریدند، اما امسال بهخاطر قیمت، خرید را به روزهای آخر موکول کردهاند؛ حتی اگر فقط یک هندوانه کوچک باشد.
در چهره بسیاری از خریداران، بهویژه خانوادههای کمدرآمد و طبقه متوسط، نگرانی موج میزند. «فریبا رحمانی»، ۵۱ساله، از نبود نظارت گلایه دارد و میگوید با افزایش شدید قیمتها و اجارههای سنگین، خرید برای یلدا به یک دغدغه تبدیل شده است. به گفته او، بازار امسال خلوتتر از گذشته است؛ یا مردم نمیآیند یا توان خرید ندارند.
بررسی میدانی نشان میدهد افزایش قیمتها تقریباً همه اقلام شب یلدا را دربر گرفته است. بازاریان هم این وضعیت را تأیید میکنند. «رضا مجابی»، آجیلفروش قدیمی بازار، میگوید قدرت خرید مردم بهشدت کاهش یافته و تصور سود بالای فروشندگان درست نیست؛ مشکل اصلی افت توان خرید است.
برای شیرینیفروشها هم یلدا مثل گذشته نیست. «ستار کوهنورد» میگوید هزینه مواد اولیه چند برابر شده و در این شرایط فقط تلاش میکنند چراغ مغازه خاموش نشود. میوهفروشان نیز از نبود ثبات قیمتها و کاهش خرید خانوارها میگویند.
با خروج از بازار و گفتوگو با شهروندان، روشن میشود یلدا هنوز برای مردم اهمیت دارد، اما شکل برگزاریاش تغییر کرده است؛ از تماسهای تصویری و دورهمیهای کوچک گرفته تا یلدای کاری در بیمارستان یا خانههایی که تلاش میکنند با کنار گذاشتن گوشیها، گرمای جمع را حفظ کنند.
گشتوگذار میدانی در بازار قزوین نشان میدهد فشار گرانی فقط سفره شب یلدا را کوچک نکرده، بلکه بر روابط و تصمیمهای خانوادگی هم سایه انداخته است. مردم هنوز میخواهند یلدا بماند؛ حتی با یک کیسه تخمه یا فال حافظ از راه دور. اما تداوم این وضعیت میتواند یکی از آیینهای ریشهدار را آرامآرام از معنا تهی کند؛ یلدایی که مانده، اما بهایش سنگینتر از همیشه است.
