در حالیکه آمارهای نگرانکننده از شیوع کمخونی فقر آهن در میان زنان و دختران جوان قزوینی حکایت از یک بحران خاموش در سلامت عمومی استان دارد، کاهش ذخایر خون و کمبود پلاکت در مراکز انتقال خون قزوین نیز زنگ خطری جدی به صدا درآورده است.
اگرچه مشارکت مردمی در اهدای خون نقشی تعیینکننده دارد، اما بخش قابل توجهی از جامعه با تردید، ترس یا بیاطلاعی از مشارکت در این فرآیند حیاتی بازماندهاند. برخی از تجربه ضعف پس از اهدای خون سخن میگویند، برخی دیگر از ترس از کمخونی یا باورهای نادرست، و شماری نیز ترجیح میدهند به مراکز خصوصی پلاسما مراجعه کنند که با انگیزههای مالی همراه است.
در چنین شرایطی، روند نزولی آمار اهدای خون در استان قزوین و کمبود شدید پلاکت و فرآوردههای خونی، نظام سلامت را با چالشی جدی مواجه کرده است. در این بین متخصصان سلامت نسبت به شیوع فقر آهن در زنان نیز هشدار دادهاند؛ موضوعی که ابعاد این بحران را دوچندان میکند.
دکتر «اسماعیل کلهر»، مدیرکل انتقال خون استان قزوین، در گفتوگو با فروردین امروز با اشاره به وضعیت ذخایر گروههای خونی اظهار کرد: «متاسفانه مراجعات اهداکنندگان فرآوردههایی مانند پلاکت فرزیس کاهش چشمگیری داشته است؛ فرآوردهای که بهویژه برای بیماران تحت شیمیدرمانی حیاتی است.»
وی افزود: «در زمان کاهش ذخایر خون، تمامی گروههای خونی تحت تأثیر قرار میگیرند، زیرا مصرف فرآوردهها غیرقابل پیشبینی است و هر لحظه ممکن است بیمار نیازمند به هر نوع گروه خونی به مراکز درمانی مراجعه کند.»
دکتر کلهر هشدار داد: «در حال حاضر گروه خونی A منفی در استان در وضعیت بحرانی قرار گرفته و در سیستم به رنگ قرمز نمایش داده میشود؛ این یعنی در شرایط بسیار خطرناکی هستیم. تنها گروههای خونی AB مثبت و O منفی در وضعیت مطلوب(آبی) و سایر گروهها نظیر A مثبت، O مثبت، B منفی و مثبت در وضعیت هشدار(نارنجی) قرار دارند.»
وی کاهش آمار اهدای خون را ناشی از آغاز فصل تعطیلات و حضور گسترده مردم در حادثه بندرعباس دانست و گفت: «پس از وقوع حادثه، افراد تا سه ماه امکان اهدای خون ندارند و این موضوع بر ذخایر تأثیر گذاشته است. با افزایش تقاضا برای خون، نیاز به حضور مداوم اهداکنندگان در تمام روزهای هفته حیاتی است.»
پلاکت فرزیس؛ نجاتبخش بیماران شیمیدرمانی
کلهر با تشریح روشهای تهیه پلاکت گفت: «در روش پلاکت رندم، پلاکت از خون کامل افراد تهیه میشود و مقدار آن کمتر است. اما در روش فرزیس، از یک فرد، پلاکتی با حجم بالا و شمارش زیاد تهیه میشود که برای بیماران سرطانی و لوسمی (سرطان خون) بسیار موثرتر است.»
وی ادامه داد: «هنگام شیمیدرمانی، پلاکتها یکی از اولین سلولهایی هستند که تخریب میشوند. در صورت عدم دریافت پلاکت، بیماران با خطر خونریزی شدید روبهرو میشوند. پلاکت فرزیس، به دلیل غلظت بالا، در بهبود این بیماران بسیار مؤثرتر است.»
اما بهرغم اهمیت فراوان، اهدای پلاکت فرزیس به دلیل زمانبر بودن (۶۰ تا ۷۵ دقیقه) با استقبال کمی مواجه شده است. بسیاری از مردم هنوز با این روش آشنایی ندارند یا از آن میترسند.
آمار نگرانکننده از نیاز روزانه و کمبود مراجعات
مدیرکل انتقال خون قزوین تأکید کرد: «برخی ترسها ناشی از تلقین یا شایعات هستند. سوزنهای مورد استفاده کیفیت بالایی دارند و تنها درد خفیفی در لحظه ورود دارند. پیش از هر اهدایی، سلامت جسمی فرد به طور کامل بررسی میشود.»
وی با اشاره به نیاز روزانه ۷ تا ۱۰ واحد پلاکت فرزیس و ۸۰ پلاکت رندم، گفت: «برای تأمین نیازها، حداقل به مراجعه روزانه ۱۴۰ تا ۱۷۰ نفر نیاز داریم، در حالی که در حال حاضر تنها ۱۲۰ تا ۱۳۰نفر مراجعه میکنند.»
کلهر گروه سنی ۱۸ تا ۳۵ سال را مناسبترین سن برای اهدای خون دانست و افزود: «در حال حاضر بیشترین اهداکنندگان در رده سنی ۴۰ تا ۵۰ سال قرار دارند. جوانان باید با روحیهای داوطلبانه وارد میدان شوند.»
مدیرکل انتقال خون قزوین به فواید جسمی و روانی اهدای خون اشاره کرد و گفت: «هنگامی که فردی بدون چشم داشت خون اهدا میکند، سه فرآورده مهم برای انتقال خون فراهم میکند که این سه محصول جان سه نفر را نجات میدهد. این اقدام از نظر معنوی ارزش بالایی دارد. از نظر جسمی هم هنگام اهدای خون فرآیند جوانسازی و به روزرسانی سلولهای خونی در بدن شروع میشود. این فرآیند، منجر به ورود سلولهای جدید به گردش خون میشود که برای هر دو جنسیت مفید است.
بازگشت جوانان و زنان به چرخه اهدای خون
وی درباره حذف بخشی از بانوان از چرخه اهدای خون گفت: «کمخونی و دوران قاعدگی مهمترین دلایل هستند. اما با رژیم غذایی مناسب و مکملهای آهن، زنان میتوانند به چرخه اهدای خون بازگردند. جالب است بدانید خون اهداشده توسط زنان، به دلیل سبک زندگی سالمتر، ایمنتر است.»
کلهر در پایان خواستار نهادینهسازی فرهنگ اهدای خون ازطریق آموزش در مدارس و نهادهای دولتی شد و گفت: «مشارکت پایدار مردمی فقط با آموزش مستمر ممکن خواهد بود.»
مدیرکل انتقال خون استان قزوین در پایان با تاکید بر به روزرسانی تجهیزات و افزایش پایگاههای انتقال خون گفت: «ساختمان فعلی انتقال خون با نمای تمامشیشهای، در صورت وقوع زلزله بسیار آسیبپذیر است از این رو قزوین نیازمند یک مرکز جدید در شمال شهر و اتوبوسهای سیار اهدای خون است.»
کمخونی فقر آهن؛ تهدیدی جدی برای سلامت زنان
دکتر «یزدان ظفری»، فوق تخصص خون و آنکولوژی نیز در گفتوگویی اختصاصی با فروردین امروز گفت: «آمار دقیقی از کمخونی در استان در دست نیست، اما در مطب شخصیام، هفتهای بیش از ۲۰بیمار با کمخونی فقر آهن مراجعه میکنند که شدت کمخونی برخی بسیار بالا بوده و نیاز به تزریق خون دارند.»
وی افزود: «در چنین شرایطی، زنان امکان اهدای خون ندارند و ذخایر پلاکت، که برای بیماران خاص حیاتی است، کاهش مییابد.»
ظفری با ابراز نگرانی از وضعیت زنان قزوینی گفت: «آمار غیرطبیعی از کمخونی فقر آهن در زنان ۱۷ تا ۵۰ ساله، بهویژه در دهه دوم و سوم زندگی، نگرانکننده است. علت اصلی این مشکل، تغذیه نامناسب و کمبود مصرف آهن است.»
وی هشدار داد: «علائم اولیه کمخونی مانند بیحالی یا اختلال خواب اغلب نادیده گرفته میشود و همین موضوع باعث پیشرفت بیماری و نیاز به تزریق خون یا آهن میشود.»
این فوق تخصص همچنین بر ضرورت انجام مطالعات دانشگاهی دقیق برای ریشهیابی بحران تأکید کرد و گفت: «کمخونی در بیماران تالاسمی مینور، مردان، و زنان یائسه نیز باید جدی گرفته شود، چراکه میتواند علامتی از بیماریهای گوارشی خطرناک باشد.»
اگرچه فرهنگ اهدای خون در بخشی از جامعه جا افتاده، اما همچنان عواملی نظیر شایعات، کمخونی، عدم آگاهی، ترسهای بیاساس و انگیزههای مالی، مانعی در برابر مشارکت گسترده مردمی ایجاد کردهاند. با اطلاعرسانی، آموزش و فرهنگسازی هدفمند، میتوان مشارکت عمومی را افزایش داد و از وقوع بحرانهای جدی در حوزه سلامت پیشگیری کرد.
