پساز هزار سال!
این عنوان همایش نکوداشت هزاره سفر ناصرخسرو قبادیانی به کهنشهر قزوین بود؛ شهری که او سه روز– از نهم تا دوازدهم محرم سال۴۳۸ ه ق.- در آن اقامت گزید و در این اندکزمان، بهکوتاهی از شهری نیکو با برج و بارویی حصین گفت که مأمن شیعیان علوی بوده و صاحب صناعت بسیار. نخستین جهانگرد گیتی، از باغستان قزوین نوشت و آب اندک این شهر که قزوینیان را به احداث قنات کشانده بود.
در این همایش، مدیرکل میراث فرهنگی استان با بررسی فضای فرهنگی و اجتماعی شهر قزوین در قرن پنجم و معرفی خاندان سادات جعفری بهعنوان علویان حاکم بر منطقه قزوین در زمان سفر ناصرخسرو به این شهر، اظهار داشت: «در زمان سفر ناصرخسرو به شهر قزوین مردی برخاسته از خاندان سادات جعفری به نام ابوطاهر محمدبن احمد جعفری قزوینی که با فاصله ده نسل به جعفربن ابیطالب از طرف پدر و به علی ابن ابیطالب و حضرت زینب از طرف مادر میرسید، حاکم شهر قزوین بود.»
محمدعلی حضرتیها افزود: «خاندان سادات جعفری خاندانی علمی و بسیار معتبر بودند که در همه متون تاریخی از آنان به شجاعت و سخاوت یاد شده و قریببه ۱۵۰سال در قزوین و نواحی اطراف آن حکومت کرده و علاوهبر مقامهای حکومتی، شخصیتهای علمی و هنری برجستهای در حوزههای ادب و حدیث و فقه و تفسیر داشتهاند که برخی از شعرهای آنان در متون تاریخی و ادبی نقل شده است.»
این محقق قزوینپژوه، نقش ابوطاهر محمدبن احمد جعفری قزوینی در شکلگیری و تقویت فضای فرهنگی و اجتماعی شهر قزوین در قرن پنجم هجری را بسیار مهم خواند و خاطرنشان کرد: «در قرن چهارم و پنجم هجری و زمان حکومت خاندان سادات جعفری در قزوین یک جنبش فرهنگی بسیار مهم بنیانگذاری میشود که قزوین محل حضور انواع فرهنگها شده و همه مذاهب و ادیانی که ناصرخسرو در سفرنامه خود از آن یاد میکند، در این شهر وجود داشته است.»
نقش علویان در توسعه فرهنگی قزوین
حضرتی با اشاره به اقدامات فرهنگی برجسته ابوطاهر در قزوین، بابیان اینکه فضای فرهنگی اجتماعی قزوین در قرن پنجم هجری متاثر از اقدامات برجسته این مرد علوی بود که در سال۴۴۵ هجری قمری و دقیقا هفت سال بعد از سفر ناصرخسرو به قزوین درگذشت، تصریح کرد: «وی در مقابل مسجدجامع قزوین کتابخانهای بنا نمود و موقوفاتی را جهت اداره هزینههای این کتابخانه وقف کرد که بسیار مهم است.»
مدیرکل میراث فرهنگی استان تاکید کرد: «این رویکرد فرهنگی قزوینیها در آن دوران بهقدری نهادینه شده بود که کتابخانه بسیار نفیس و معتبری را در مکه مکرمه در باب بنی شیبه و در نزدیکی مسعا در سعی صفا و مروه برای استفاده زائران و مجاوران خانه خدا بنا کردند.»
در این همایش که شمار زیادی از دوستداران فرهنگ و تاریخ حضور داشتند، دکتر صابری توکلی، استاد دانشگاه و رهسپر مسیر ناصرخسرو در دوران معاصر نیز درمورد اهمیت سفرنامه ناصرخسرو و مسیر سفر وی توضیحاتی ارائه داد. دکتر حمید عابدیها، عضو هیاتعلمی دانشگاه پیام نور به توصیف ویژگیهای شخصیتی ناصرخسرو و تشریح نسبشناسی وی پرداخت و دکتر جعفریمذهب، کارشناس تاریخ نیز دلایل ضرورت برپایی همایش این شخصیت برجسته در قزوین و سایر شهرهای کشور را موردبررسی قرار داد. همچنین دکتر شکوه کرمانشاهی و مهندس صحراکاران به بیان نقش باغستان در زیستبوم قزوین پرداختند.
بازشناسی و بازخوانی تاریخ
همایش بعدازظهر، اما حال و هوای دیگری داشت؛ آیین رونمایی از «جنات عدن»، مجموعه پنج مثنوی از عبدیبیک شیرازی که بهتقلید از خمسه نظامی گنجوی و بهدستور شاهطهماسب صفوی در وصف بناها و کاخهای سلطنتی، باغها، بوستانها، میوهها، گیاهان، درختان و شهرسازی قزوین عصر طهماسبی سروده شده است.
در این آیین، دکتر احسان اشراقی، صفوی شناس برجسته و مصحح کتاب «جنات عدن» بر بازشناسی اساس تمدنها و کشف عناصر مهم شکلگیری حوادث تاریخی تاکید کرد. وی ضمن قدردانی از دستاندرکاران برگزاری این آیین گفت: «باوجود بیماری سختی که دارم شور و اشتیاق حضور در شهر قزوین و ملاقات با همشهریان مرا وادار به شرکت در این جلسه نمود.»
دکتر اشراقی با اشاره به اهمیت کشف و بازشناسی حوادث و وقایع تاریخی اظهار داشت: «امروز شناخت و آگاهی از مسائل تاریخی بهصورت یک علم درآمده و هنوز مباحث ناگفته بسیاری در این زمینه وجود دارد و زمان بسیاری هم باقی مانده که بتوانیم گذشته و اساس آن را درک نماییم، تاریخ تنها یادآوری وقایع دوران گذشته نیست بلکه باید با شناخت انسانهای تاریخساز و حوادثی که در شکلگیری تاریخ و اساس تمدنها نقش داشتهاند در کشف ناشناختههای این حوزه تلاش ویژه به عمل آوریم.»
این قزوینپژوه نامور با تقدیر از خدمات ارزنده محمدعلی حضرتی تاکید کرد: «مدیرکل میراث فرهنگی استان از مدیران فرهنگی و دلسوز و از افتخارات قزوین است که در دوران مسوولیت خویش خدمات بسیار ارزندهای را برای حفظ مواریث ارزشمند تاریخی و فرهنگی این شهر ارائه کرده و من به احترام ایشان در این مراسم شرکت کردم و امیدوارم با ادامه مسوولیت وی بتوانیم شهر قزوین را بهعنوان یک شهر تاریخی برجسته و دارای ظرفیتهای فراوان گردشگری در کشور معرفی نماییم.»
این عنوان همایش نکوداشت هزاره سفر ناصرخسرو قبادیانی به کهنشهر قزوین بود؛ شهری که او سه روز– از نهم تا دوازدهم محرم سال۴۳۸ ه ق.- در آن اقامت گزید و در این اندکزمان، بهکوتاهی از شهری نیکو با برج و بارویی حصین گفت که مأمن شیعیان علوی بوده و صاحب صناعت بسیار. نخستین جهانگرد گیتی، از باغستان قزوین نوشت و آب اندک این شهر که قزوینیان را به احداث قنات کشانده بود.
در این همایش، مدیرکل میراث فرهنگی استان با بررسی فضای فرهنگی و اجتماعی شهر قزوین در قرن پنجم و معرفی خاندان سادات جعفری بهعنوان علویان حاکم بر منطقه قزوین در زمان سفر ناصرخسرو به این شهر، اظهار داشت: «در زمان سفر ناصرخسرو به شهر قزوین مردی برخاسته از خاندان سادات جعفری به نام ابوطاهر محمدبن احمد جعفری قزوینی که با فاصله ده نسل به جعفربن ابیطالب از طرف پدر و به علی ابن ابیطالب و حضرت زینب از طرف مادر میرسید، حاکم شهر قزوین بود.»
محمدعلی حضرتیها افزود: «خاندان سادات جعفری خاندانی علمی و بسیار معتبر بودند که در همه متون تاریخی از آنان به شجاعت و سخاوت یاد شده و قریببه ۱۵۰سال در قزوین و نواحی اطراف آن حکومت کرده و علاوهبر مقامهای حکومتی، شخصیتهای علمی و هنری برجستهای در حوزههای ادب و حدیث و فقه و تفسیر داشتهاند که برخی از شعرهای آنان در متون تاریخی و ادبی نقل شده است.»
این محقق قزوینپژوه، نقش ابوطاهر محمدبن احمد جعفری قزوینی در شکلگیری و تقویت فضای فرهنگی و اجتماعی شهر قزوین در قرن پنجم هجری را بسیار مهم خواند و خاطرنشان کرد: «در قرن چهارم و پنجم هجری و زمان حکومت خاندان سادات جعفری در قزوین یک جنبش فرهنگی بسیار مهم بنیانگذاری میشود که قزوین محل حضور انواع فرهنگها شده و همه مذاهب و ادیانی که ناصرخسرو در سفرنامه خود از آن یاد میکند، در این شهر وجود داشته است.»
نقش علویان در توسعه فرهنگی قزوین
حضرتی با اشاره به اقدامات فرهنگی برجسته ابوطاهر در قزوین، بابیان اینکه فضای فرهنگی اجتماعی قزوین در قرن پنجم هجری متاثر از اقدامات برجسته این مرد علوی بود که در سال۴۴۵ هجری قمری و دقیقا هفت سال بعد از سفر ناصرخسرو به قزوین درگذشت، تصریح کرد: «وی در مقابل مسجدجامع قزوین کتابخانهای بنا نمود و موقوفاتی را جهت اداره هزینههای این کتابخانه وقف کرد که بسیار مهم است.»
مدیرکل میراث فرهنگی استان تاکید کرد: «این رویکرد فرهنگی قزوینیها در آن دوران بهقدری نهادینه شده بود که کتابخانه بسیار نفیس و معتبری را در مکه مکرمه در باب بنی شیبه و در نزدیکی مسعا در سعی صفا و مروه برای استفاده زائران و مجاوران خانه خدا بنا کردند.»
در این همایش که شمار زیادی از دوستداران فرهنگ و تاریخ حضور داشتند، دکتر صابری توکلی، استاد دانشگاه و رهسپر مسیر ناصرخسرو در دوران معاصر نیز درمورد اهمیت سفرنامه ناصرخسرو و مسیر سفر وی توضیحاتی ارائه داد. دکتر حمید عابدیها، عضو هیاتعلمی دانشگاه پیام نور به توصیف ویژگیهای شخصیتی ناصرخسرو و تشریح نسبشناسی وی پرداخت و دکتر جعفریمذهب، کارشناس تاریخ نیز دلایل ضرورت برپایی همایش این شخصیت برجسته در قزوین و سایر شهرهای کشور را موردبررسی قرار داد. همچنین دکتر شکوه کرمانشاهی و مهندس صحراکاران به بیان نقش باغستان در زیستبوم قزوین پرداختند.
بازشناسی و بازخوانی تاریخ
همایش بعدازظهر، اما حال و هوای دیگری داشت؛ آیین رونمایی از «جنات عدن»، مجموعه پنج مثنوی از عبدیبیک شیرازی که بهتقلید از خمسه نظامی گنجوی و بهدستور شاهطهماسب صفوی در وصف بناها و کاخهای سلطنتی، باغها، بوستانها، میوهها، گیاهان، درختان و شهرسازی قزوین عصر طهماسبی سروده شده است.
در این آیین، دکتر احسان اشراقی، صفوی شناس برجسته و مصحح کتاب «جنات عدن» بر بازشناسی اساس تمدنها و کشف عناصر مهم شکلگیری حوادث تاریخی تاکید کرد. وی ضمن قدردانی از دستاندرکاران برگزاری این آیین گفت: «باوجود بیماری سختی که دارم شور و اشتیاق حضور در شهر قزوین و ملاقات با همشهریان مرا وادار به شرکت در این جلسه نمود.»
دکتر اشراقی با اشاره به اهمیت کشف و بازشناسی حوادث و وقایع تاریخی اظهار داشت: «امروز شناخت و آگاهی از مسائل تاریخی بهصورت یک علم درآمده و هنوز مباحث ناگفته بسیاری در این زمینه وجود دارد و زمان بسیاری هم باقی مانده که بتوانیم گذشته و اساس آن را درک نماییم، تاریخ تنها یادآوری وقایع دوران گذشته نیست بلکه باید با شناخت انسانهای تاریخساز و حوادثی که در شکلگیری تاریخ و اساس تمدنها نقش داشتهاند در کشف ناشناختههای این حوزه تلاش ویژه به عمل آوریم.»
این قزوینپژوه نامور با تقدیر از خدمات ارزنده محمدعلی حضرتی تاکید کرد: «مدیرکل میراث فرهنگی استان از مدیران فرهنگی و دلسوز و از افتخارات قزوین است که در دوران مسوولیت خویش خدمات بسیار ارزندهای را برای حفظ مواریث ارزشمند تاریخی و فرهنگی این شهر ارائه کرده و من به احترام ایشان در این مراسم شرکت کردم و امیدوارم با ادامه مسوولیت وی بتوانیم شهر قزوین را بهعنوان یک شهر تاریخی برجسته و دارای ظرفیتهای فراوان گردشگری در کشور معرفی نماییم.»
علیرضا جوادی
