روزی که شبکههای اجتماعی و گفتوگوی تلفنی همچون وایبر و واتسآپ و تلگرام به زندگیها وارد شدند، فضای تعاملی درون این شبکهها آنقدر جذاب بود و کارها راحتتر و کمهزینهتر پیش میرفت که کمتر کسی از آسیبهای شبکههای اینچنینی حرف به میان میآورد، اما کمی که گذشت، اولین زنگ خطر از درون خانهها به صدا درآمد. فاصله بین اعضای خانواده بیشتر شد، دورهمیها و تعامل در دنیای واقعی کاهش پیدا کرد و وابستگیها به گوشی تلفن همراه بهعنوان یک پکیج کامل ارتباطی زیاد و زیادتر گشت.
آن وقت بود که از گوشه و کنار، زمزمههای شکایت به گوش رسید. تصویر یک مهمانی وقتی همه در یک اتاق بزرگ جمعند و هیچکس با دیگری حرف نمیزند و همه سرشان در تلفن همراهشان است، یک تصویر تکراری و تکرارشونده است. تصویری تلخ و دردآور که نشان میداد اولین آسیب این دنیای جذاب و زیبا، کمکردن روابط خانوادگی در سطوح پایینتر و فروپاشی خانواده در سطح گسترده است. آسیبشناسان دراینباره هشدارها دادند و مثل خیلی از معضلهای دیگر اجتماعی، علاج واقعه به بعد از وقوع معوق شد!
پیش به سوی فردگرایی
جامعهشناسان، فردگرایی را اولین آسیب شبکههای ارتباطی میدانند و معتقدند که هر وسیله جدید ارتباطی که متولد شد، این فردگرایی را درصدی افزایش داد. این فردگرایی، که تنها یکی از آسیبهای شبکههای اجتماعی و موبایلی است، خودش به تنهایی مشکلات زیادی را در پی داشت. سردشدن روابط، دورشدن اعضای خانواده از هم، کمشدن سنتهای قدیمی مثل صلهرحم و تغییر شیوه ابراز محبت، از آسیبهای همین فردگرایی هستند.
سیدعلی موسویراد، دکترای روانشناسی تربیتی با تایید تاثیر منفی شبکههای اجتماعی در سوقدادن افراد به فردگرایی معتقد است: «هرکسی در هر جایی با وسیلهای که دارد خودش را عضو خانواده شبکه اجتماعی میداند، نه خانواده واقعی و فطری و این در زندگی زناشویی و خانوادهها تأثیرات منفی فراوانی بر جا گذاشته است.»
وی تصریح میکند: «عنوان و اطلاق شبکههای اجتماعی به این نوع حوزههای ارتباطی نادرست است زیرا در واقع این نوع شبکهها، اجتماع و نهادهایی که درست برمبنای حوزه خانواده و جامعه تشکیل شدهاند را هدف قرار دادهاند.»
موسویراد ایجاد افسردگی، بیماریهای جسمی، کمخوابی و غیبت از محل کار را از تاثیرات استفاده از شبکههای اجتماعی میداند و میافزاید: «براساس بررسی انجام شده، اکثر کسانی که برای حضور در محل کار تاخیر دارند، بیشتر با مسائلی در حوزه این شبکهها درگیر هستند و دارای ارتباطاتی از این نوع هستند.»
این دکترای روانشناسی تربیتی با اشاره به آثار کوتاهمدت استفاده از شبکههای اجتماعی گفت: متاسفانه تحقیقات نشان میدهد؛ دچارشدن به فراموشی و کاهش حافظه و پایینآمدن سن ابتلا به آلزایمر و همچنین اختلالات جنسی و رفتارهای ناهنجار از دیگر آثار استفاده از این شبکهها است.»
اعتیاد نوین
بدون اغراق میشود گفت نسل جدید، یک نسل معتاد است! معتاد ارتباطات، معتاد ابزارهای ارتباطاتی… وقتی یک روز گوشی را در خانه جا میگذاریم، تا شب حس میکنیم یک گمکرده داریم و در حالت بدترش، حس میکنیم یکی از اعضای بدنمان ناقص شده! با این نقص حتی چندساعت هم کنار نمیآییم و بعد از رسیدن به گوشی و وصلشدن به اینترنت، دو برابر وقت صرف میکنیم تا از خماری آن روز دربیاییم!
نتایج یک پژوهش نشان میدهد که در ایران از هر صدنفر ۷۵ نفر موبایل دارند (که با توجه به رشد روزافزون تعداد کاربران، قطعا این عدد بیشتر هم شده است) که از این تعداد، ۶۱ درصد مردان در صورت نبود تلفن همراه دچار اضطراب و تشویش میشوند که این عدد در بین زنان ۷۰ درصد است.
این آمار و صدها آمار دیگر نشان میدهد که زندگی دیجیتال، علاوه بر آسیبهای اجتماعی، تاثیرات مخرب فردی نیز به دنبال دارد. از بیماریهای جسمی مثل سردرد، گوشدرد، تهوع، سرگیجه و امثالهم که بگذریم، ورود به دنیای دیجیتال بیماریهای روحی را نیز افزایش داده است.
کارشناسان یکی از بیماریهای شایعی که ابزارهای ارتباطی علیالخصوص موبایل به وجود آورده را «نوموفوبیا» میدانند. این بیماری، که همان «بدون موبایل هراسی» نام دارد چیزی است که بدون آنکه بدانیم، خیلیهایمان به آن مبتلاییم. ترس از اینکه روزی بدون موبایل بگذرانیم، خیلیهایمان را اذیت میکند و همین، نشاندهنده ابتلا به نوموفوبیاست. عصبیشدن و از کارافتادن در صورت دوربودن از گوشی تلفن همراه، از نشانههای این بیماری است و متاسفانه در افراد مبتلا میبینیم که همهجا، گاه حتی در دستشویی نیز گوشی را از خود جدا نمیکنند و هر صدایی که از گوشی بلند میشود، آنها را سراسیمه به گوشی میرساند و از آن فجیعتر آنکه ثانیه به ثانیه گوشی خود را بدون دلیل چک میکنند.
شبکه های مجازی و آسیب های اجتماعی
یک کارشناس اجتماعی بر این باور است که شبکههای مجازی اجتماعی و ارتباطی، رفتار و تعاملات انسانها را در دنیای حقیقی، دستخوش تغییرات شدیدی کرده و شتاب این تغییرات روزبهروز بیشتر خواهد شد. زهرا رضائیان، میگوید: «هویتزدایی، فردگرایی، انزواطلبی، روابط آزاد و بدون قید و بند و افزایش استرس در میان کاربران، پیآمدهای اولیه اعتیاد روزافزون به ابزار مدرن ارتباطی و شبکههای مجازی موبایلی است.»
وی افزایش آسیبهای اجتماعی بهویژه فروپاشی خانوادهها را در نتیجه طلاق، بخشی از پیآمدهای اعتیاد به این شبکهها میداند و میافزاید: «در شرایطی که ارتباطات حقیقی عاطفی با بهرهگیری افسارگسیخته به شبکههای مجازی، در درون خانوادهها کاهش یافته است، مطالعات صورتگرفته نشان میدهد یکی از علتهای افزایش طلاق در کشور ناشی از فاصلهافتادن بین همسران، در نتیجه عدم تامین نیازهای عاطفی یکدیگر و وجود ارتباطات بدون قید و بند با جنس مخالف بهویژه توسط مردان است.»
دنیای جدید و گسترش دامنه ارتباطات در بستر شبکههای مجازی اجتماعی، فرصتها و تهدیدهای گاه ناگزیری را باعث شده است، اما مهار این تهدیدها و کاستن از پیامدهای مخرب آن، نیازمند عزم فردی و اقدام نهادهای مسوول فرهنگی و اجتماعی است. انتظاری که البته تاکنون نه تنها برآورده نشده که روندی معکوس نیز داشته است.
آن وقت بود که از گوشه و کنار، زمزمههای شکایت به گوش رسید. تصویر یک مهمانی وقتی همه در یک اتاق بزرگ جمعند و هیچکس با دیگری حرف نمیزند و همه سرشان در تلفن همراهشان است، یک تصویر تکراری و تکرارشونده است. تصویری تلخ و دردآور که نشان میداد اولین آسیب این دنیای جذاب و زیبا، کمکردن روابط خانوادگی در سطوح پایینتر و فروپاشی خانواده در سطح گسترده است. آسیبشناسان دراینباره هشدارها دادند و مثل خیلی از معضلهای دیگر اجتماعی، علاج واقعه به بعد از وقوع معوق شد!
پیش به سوی فردگرایی
جامعهشناسان، فردگرایی را اولین آسیب شبکههای ارتباطی میدانند و معتقدند که هر وسیله جدید ارتباطی که متولد شد، این فردگرایی را درصدی افزایش داد. این فردگرایی، که تنها یکی از آسیبهای شبکههای اجتماعی و موبایلی است، خودش به تنهایی مشکلات زیادی را در پی داشت. سردشدن روابط، دورشدن اعضای خانواده از هم، کمشدن سنتهای قدیمی مثل صلهرحم و تغییر شیوه ابراز محبت، از آسیبهای همین فردگرایی هستند.
سیدعلی موسویراد، دکترای روانشناسی تربیتی با تایید تاثیر منفی شبکههای اجتماعی در سوقدادن افراد به فردگرایی معتقد است: «هرکسی در هر جایی با وسیلهای که دارد خودش را عضو خانواده شبکه اجتماعی میداند، نه خانواده واقعی و فطری و این در زندگی زناشویی و خانوادهها تأثیرات منفی فراوانی بر جا گذاشته است.»
وی تصریح میکند: «عنوان و اطلاق شبکههای اجتماعی به این نوع حوزههای ارتباطی نادرست است زیرا در واقع این نوع شبکهها، اجتماع و نهادهایی که درست برمبنای حوزه خانواده و جامعه تشکیل شدهاند را هدف قرار دادهاند.»
موسویراد ایجاد افسردگی، بیماریهای جسمی، کمخوابی و غیبت از محل کار را از تاثیرات استفاده از شبکههای اجتماعی میداند و میافزاید: «براساس بررسی انجام شده، اکثر کسانی که برای حضور در محل کار تاخیر دارند، بیشتر با مسائلی در حوزه این شبکهها درگیر هستند و دارای ارتباطاتی از این نوع هستند.»
این دکترای روانشناسی تربیتی با اشاره به آثار کوتاهمدت استفاده از شبکههای اجتماعی گفت: متاسفانه تحقیقات نشان میدهد؛ دچارشدن به فراموشی و کاهش حافظه و پایینآمدن سن ابتلا به آلزایمر و همچنین اختلالات جنسی و رفتارهای ناهنجار از دیگر آثار استفاده از این شبکهها است.»
اعتیاد نوین
بدون اغراق میشود گفت نسل جدید، یک نسل معتاد است! معتاد ارتباطات، معتاد ابزارهای ارتباطاتی… وقتی یک روز گوشی را در خانه جا میگذاریم، تا شب حس میکنیم یک گمکرده داریم و در حالت بدترش، حس میکنیم یکی از اعضای بدنمان ناقص شده! با این نقص حتی چندساعت هم کنار نمیآییم و بعد از رسیدن به گوشی و وصلشدن به اینترنت، دو برابر وقت صرف میکنیم تا از خماری آن روز دربیاییم!
نتایج یک پژوهش نشان میدهد که در ایران از هر صدنفر ۷۵ نفر موبایل دارند (که با توجه به رشد روزافزون تعداد کاربران، قطعا این عدد بیشتر هم شده است) که از این تعداد، ۶۱ درصد مردان در صورت نبود تلفن همراه دچار اضطراب و تشویش میشوند که این عدد در بین زنان ۷۰ درصد است.
این آمار و صدها آمار دیگر نشان میدهد که زندگی دیجیتال، علاوه بر آسیبهای اجتماعی، تاثیرات مخرب فردی نیز به دنبال دارد. از بیماریهای جسمی مثل سردرد، گوشدرد، تهوع، سرگیجه و امثالهم که بگذریم، ورود به دنیای دیجیتال بیماریهای روحی را نیز افزایش داده است.
کارشناسان یکی از بیماریهای شایعی که ابزارهای ارتباطی علیالخصوص موبایل به وجود آورده را «نوموفوبیا» میدانند. این بیماری، که همان «بدون موبایل هراسی» نام دارد چیزی است که بدون آنکه بدانیم، خیلیهایمان به آن مبتلاییم. ترس از اینکه روزی بدون موبایل بگذرانیم، خیلیهایمان را اذیت میکند و همین، نشاندهنده ابتلا به نوموفوبیاست. عصبیشدن و از کارافتادن در صورت دوربودن از گوشی تلفن همراه، از نشانههای این بیماری است و متاسفانه در افراد مبتلا میبینیم که همهجا، گاه حتی در دستشویی نیز گوشی را از خود جدا نمیکنند و هر صدایی که از گوشی بلند میشود، آنها را سراسیمه به گوشی میرساند و از آن فجیعتر آنکه ثانیه به ثانیه گوشی خود را بدون دلیل چک میکنند.
شبکه های مجازی و آسیب های اجتماعی
یک کارشناس اجتماعی بر این باور است که شبکههای مجازی اجتماعی و ارتباطی، رفتار و تعاملات انسانها را در دنیای حقیقی، دستخوش تغییرات شدیدی کرده و شتاب این تغییرات روزبهروز بیشتر خواهد شد. زهرا رضائیان، میگوید: «هویتزدایی، فردگرایی، انزواطلبی، روابط آزاد و بدون قید و بند و افزایش استرس در میان کاربران، پیآمدهای اولیه اعتیاد روزافزون به ابزار مدرن ارتباطی و شبکههای مجازی موبایلی است.»
وی افزایش آسیبهای اجتماعی بهویژه فروپاشی خانوادهها را در نتیجه طلاق، بخشی از پیآمدهای اعتیاد به این شبکهها میداند و میافزاید: «در شرایطی که ارتباطات حقیقی عاطفی با بهرهگیری افسارگسیخته به شبکههای مجازی، در درون خانوادهها کاهش یافته است، مطالعات صورتگرفته نشان میدهد یکی از علتهای افزایش طلاق در کشور ناشی از فاصلهافتادن بین همسران، در نتیجه عدم تامین نیازهای عاطفی یکدیگر و وجود ارتباطات بدون قید و بند با جنس مخالف بهویژه توسط مردان است.»
دنیای جدید و گسترش دامنه ارتباطات در بستر شبکههای مجازی اجتماعی، فرصتها و تهدیدهای گاه ناگزیری را باعث شده است، اما مهار این تهدیدها و کاستن از پیامدهای مخرب آن، نیازمند عزم فردی و اقدام نهادهای مسوول فرهنگی و اجتماعی است. انتظاری که البته تاکنون نه تنها برآورده نشده که روندی معکوس نیز داشته است.
