همه خشکسالی سال زراعی ۸۶-۸۷ با کاهش ۴۱ درصدی بارندگی در فلات ایران را به یاد دارند که به عنوان یکی از سختترین خشکسالیهای ایران به ثبت رسید؛ اما به گفته رئیس هواشناسی کل کشور، ایران در سال جاری، یکی از کم سابقهترین خشکسالیهای فلات ایران را تجربه میکند؛ تجربهای که شاید سخت تر از سال ۸۶ باشد؛ البته به گفته رضا اردکانی، وزیرنیرو، ایران امسال، گرمتر و خشکتر میشود که بیشترین میزان نشست زمین در سرتاسر دنیا را ثبت کرده و ۳۳۴ شهر آن تابستان امسال در معرض کمبود آب قرار دارند. در حال حاضر رکورد خشکسالیهای نیم قرن اخیر شکسته شده وتاکنون حدود ۵۰ درصد کاهش بارش در ایران داشتهاست. قزوین نیز به عنوان یکی از شهرهای صنعتی کشور، با کمبود آب مواجه است و در حال حاضر با بحرانیترین روزهای کم آبی و شورآبی خود دست و پنجه نرم میکند. چندی پیش خبر شورآبی،آب ۱۲روستای شهرستان بویین زهرا سبب شد تا قزوینیها هشدار کمبود آب را جدیتر از گذشته احساس کنند.
سرمای بیسابقه
آرش بهاروند، مدیرکل هواشناسی قزوین در این باره به «فروردین امروز» میگوید: بارش برف و میزان سرما در طول مدت بیست و ششم تا بیست و هشتم فروردینماه سال جاری در استان قزوین، اگرچه بیسابقه نبود و پیش از این هم در برخی سالهای طول دوره آماری، در دهه سوم فروردینماه بارش برف و سردی قابل ملاحظه هوا رخ داده؛ اما کمسابقه است و دمای منفی ۹ درجه در آوج در این فصل سال نمونه کم سابقه آن محسوب میشود. او با اشاره به بارش برف در فروردین سال جاری بیان میکند: ارتفاع برف در شهر معلمکلایه بیش از دیگر شهرهای استان بود که به ۱۴ سانتیمتر رسید و همچنین این رکورد در آوج به 6 سانتیمتر، آبیک و کوهین هر یک سه سانتیمتر، سیردان و بویینزهرا نیز به یک سانتیمتر رسید.
بهاروند در ادامه صحبتهای خود به میزان بارش باران اشاره میکند و میافزاید: بارش باران در معلمکلایه و آبیک هر کدام با ۸/۱۸ میلیمتر، بویینزهرا با ۶/۱۱ میلیمتر و آوج با ۳/۱۳ میلیمتر بیشترین میزان بارندگیها را تجربه کردند؛ با این حال از ابتدای سال زراعی جاری، یعنی از یکم مهرماه ۹۶ تاکنون بارشها در قزوین نسبت به دوره آماری بلندمدت ۳۰ درصد کاهش داشتهاست.
به گفته مدیرکل هواشناسی قزوین، براساس پیشبینیهای صورت گرفته، بهار امسال نیز مانند زمستان سال ۹۶، میزان بارشها کمتر از حد طبیعی است و ۵/۱ درجه افزایش دما رخ میدهد. با توجه به پیشبینی کاهش بارندگی و افزایش دما، مشکلات آبی رخ میدهد و بر اثر خشکسالیهای متوالی، شور شدن آب چاهها، نشست زمین و از بین رفتن منابع آب اتفاق میافتد که شور شدن چاههای آب بویینزهرا از نمونههای آن است. او درباره علل خشکی زمستان و کاهش قابل توجه دما در بهارمعتقد است تغییر اقلیم در کل کشور و تغییرات جوی مانند تغییر در بارشها و تغییر دمایی سبب وقوع این وضعیت شده است.
سالی کم آب برای کشاورزان
یدالله ملکی، معاونت حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقهای هم با اشاره بر کاهش میزان تامین آب در صنعت کشاورزی به نسبت سال گذشته به «فروردین امروز» بیان میکند: در سال گذشته ازسد طالقان که تنها سد موجود استان است ۲۲۵میلی مترمکعب آب تامین میشد که با کاهش قابل توجهی این مقدار به ۱۸۴ میلی متر مکعب رسیدهاست.همچنین میزان آب ورودی به سد در سال گذشته ۱۵۳میلی متر مکعب در ثانیه بوده که در حال حاضر این عدد به ۱۵ میلی متر مکعب در ثانیه است.
او با اشاره به کاهش بارندگی و بحران کمبود آب در سال زراعی جدید میافزاید: سال جاری، سالی کم آب برای کشاورزان به حساب میآید، به همین دلیل حق آبهای که برای کشت پاییزه کشاورزان در نظر گرفته شده ۶۷ درصد است که امیدواریم میزان بارندگی نسبت به پیش بینیهای به عمل آمده کاهش نیابد تا میزان حق آبه در نظر گرفته نیز به دنبال آن کم نشود.
ملکی با بیان اینکه در استان با تنشهای جدی آبی رو به رو هستیم، تصریح میکند: کشاورزان باید الگوی مصرف کشت را رعایت کنند؛ چرا که بحران آب در سال جاری جدی است. به همین دلیل توصیه میشود کشاورزان بیش از ظرفیت محصول نکارند.
او با اشاره بر اینکه کشاورزان اجازه کشت در تابستان ندارند، میافزاید: تا به امروز هیچ گونه حق آبهای برای کشت تابستان موجود نیست.تنها راهکار رهایی از بحران آب در سال جاری بارش نزولات است؛ از این رو از کشاورزان تقاضامندیم قطره قطره حق آبه خود را هم چون طلا ارزشمند بدانند و در زمان آبیاری با رعایت الگوی کشت بر سر زمین خود باشند تا از هدر رفت آب جلوگیری به عمل آید.
این مسئول در خصوص میزان ذخایر آب شرب استان میگوید: وضعیت آبهای شرب استان نیز به مرحله بغرنجی رسیدهاست، به طوری که ۳۰۰میلیون مترمکعب کسری آب داریم و سالی ۹۰ سانتی متر هم از سطح آب سفرههای زیر زمینی استان کم میشود که در صورت ادامه این روند در سالهای نه چندان دور شاهد شوری آب شرب خواهیم بود.کما که چنین اتفاقی در خصوص ۱۲ روستای بویین زهرا افتاده که امیدواریم با تکمیل سد بالاخانلو که تاکنون ۴۱ درصد پیشرفت فیزیکی داشتهاست، از معضل بکاهیم.
غفلت از برنامهریزی برای آب
اما یک کارشناس کشاورزی گرایش آب، یکی بزرگترین مشکل بحران آب را در قزوین، علاوه بر کاهش بارندگی و رخدادهای طبیعی مانند تغییر اقلیم، وجود مافیای آب میداند.
امیر محمد افلاطونی در این باره میگوید: با توجه به اینکه منافع بزرگی در اقتصاد آب برای سودجویان وجود دارد با این حال اقدامات نتیجه بخشی در حل این معضل صورت نمیگیرد و وقتی صحبت از کم آبی میشود، مسئولان ذی ربط علت بحران آب را افزایش مصرف شهروندان چه در آب شرب و چه در آب صنعتی تلقی میکنند.
او در ادامه بیان میکند: معوق ماندن طرحهای عمرانی و پیشرفت لاک پشتی آنها که مصداق بارز آن سد بالاخانلو است، از دیگر معضلات به چالش کشیدن مدیریت آب است؛ چراکه سالهاست حل مشکل آب را به بهره برداری چنین طرحهایی حواله میدهند و همین موضوع سبب شده تا ارگانهای ذی ربط از برخی مسائل مهم و اساسی همچون مدیریت و برنامهریزی صحیح مصرف در رابطه با آبهای زیرزمینی غافل شوند.
افلاطونی تصریح میکند: البته ناگفته نماند که برای رهایی از بحران آب باید شهروندان نیز مطالبه گر باشند و در کنار آن، خود یاور مسئولان باشند.
به گفته او، دشت قزوین دارای استعدادهای فراوان در حوزه کشاورزی است؛ اما متأسفانه با توجه به خشکسالیهای متوالی اخیر، تمهیدات لازم در مورد تغییر الگوی کشت کشاورزان منطقه و ایجاد زیرساختهای مناسب برای عملی کردن این مهم، صورت نگرفتهاست.
این کارشناس با اشاره به سهم قابل توجه تولیدات کشاورزی استان بیان میکند: استان قزوین دارای یکدرصد از مساحت کل کشور است و سه و نیم درصد از کل محصولات کشاورزی ایران را تأمین میکند که با توجه به این میزان چشمگیر تولیدات در مقایسه با مساحت استان، توجهات لازم در شناسایی و ارزیابی پتانسیلهای دشت قزوین و ارائه راهکارهای مناسب برای حل معضلات کشاورزی و بحران آب استان، آنطور که باید انجام نشدهاست.
افلاطونی تصریح میکند:۹۴ درصد از آب مصرفی استان صرف کشاورزی و حوزههای مربوط به آن میشود و نبود الگوهای کشت مناسب بر این بحران در بخش کشاورزی دامن میزند که اگر بخواهیم به صورت مصداقی به این موضوع نگاه کنیم کشت هندوانه در شریف آباد و انگور در تاکستان با توجه به حجم بالای مصرف آب، هزینههای بسیاری بر استان تحمیل میشود.
با توجه به اینکه ایران امسال، یکی از کم سابقهترین خشکسالیهای فلات ایران را تجربه میکند، مسئولان برای قزوین چه تمهیداتی در نظر میگیرند تا سرنوشت اصفهان و یزد و… گریبانگیر قزوین نشود؟!
آرش بهاروند، مدیرکل هواشناسی قزوین در این باره به «فروردین امروز» میگوید: بارش برف و میزان سرما در طول مدت بیست و ششم تا بیست و هشتم فروردینماه سال جاری در استان قزوین، اگرچه بیسابقه نبود و پیش از این هم در برخی سالهای طول دوره آماری، در دهه سوم فروردینماه بارش برف و سردی قابل ملاحظه هوا رخ داده؛ اما کمسابقه است و دمای منفی ۹ درجه در آوج در این فصل سال نمونه کم سابقه آن محسوب میشود. او با اشاره به بارش برف در فروردین سال جاری بیان میکند: ارتفاع برف در شهر معلمکلایه بیش از دیگر شهرهای استان بود که به ۱۴ سانتیمتر رسید و همچنین این رکورد در آوج به 6 سانتیمتر، آبیک و کوهین هر یک سه سانتیمتر، سیردان و بویینزهرا نیز به یک سانتیمتر رسید.
بهاروند در ادامه صحبتهای خود به میزان بارش باران اشاره میکند و میافزاید: بارش باران در معلمکلایه و آبیک هر کدام با ۸/۱۸ میلیمتر، بویینزهرا با ۶/۱۱ میلیمتر و آوج با ۳/۱۳ میلیمتر بیشترین میزان بارندگیها را تجربه کردند؛ با این حال از ابتدای سال زراعی جاری، یعنی از یکم مهرماه ۹۶ تاکنون بارشها در قزوین نسبت به دوره آماری بلندمدت ۳۰ درصد کاهش داشتهاست.
به گفته مدیرکل هواشناسی قزوین، براساس پیشبینیهای صورت گرفته، بهار امسال نیز مانند زمستان سال ۹۶، میزان بارشها کمتر از حد طبیعی است و ۵/۱ درجه افزایش دما رخ میدهد. با توجه به پیشبینی کاهش بارندگی و افزایش دما، مشکلات آبی رخ میدهد و بر اثر خشکسالیهای متوالی، شور شدن آب چاهها، نشست زمین و از بین رفتن منابع آب اتفاق میافتد که شور شدن چاههای آب بویینزهرا از نمونههای آن است. او درباره علل خشکی زمستان و کاهش قابل توجه دما در بهارمعتقد است تغییر اقلیم در کل کشور و تغییرات جوی مانند تغییر در بارشها و تغییر دمایی سبب وقوع این وضعیت شده است.
سالی کم آب برای کشاورزان
یدالله ملکی، معاونت حفاظت و بهره برداری شرکت آب منطقهای هم با اشاره بر کاهش میزان تامین آب در صنعت کشاورزی به نسبت سال گذشته به «فروردین امروز» بیان میکند: در سال گذشته ازسد طالقان که تنها سد موجود استان است ۲۲۵میلی مترمکعب آب تامین میشد که با کاهش قابل توجهی این مقدار به ۱۸۴ میلی متر مکعب رسیدهاست.همچنین میزان آب ورودی به سد در سال گذشته ۱۵۳میلی متر مکعب در ثانیه بوده که در حال حاضر این عدد به ۱۵ میلی متر مکعب در ثانیه است.
او با اشاره به کاهش بارندگی و بحران کمبود آب در سال زراعی جدید میافزاید: سال جاری، سالی کم آب برای کشاورزان به حساب میآید، به همین دلیل حق آبهای که برای کشت پاییزه کشاورزان در نظر گرفته شده ۶۷ درصد است که امیدواریم میزان بارندگی نسبت به پیش بینیهای به عمل آمده کاهش نیابد تا میزان حق آبه در نظر گرفته نیز به دنبال آن کم نشود.
ملکی با بیان اینکه در استان با تنشهای جدی آبی رو به رو هستیم، تصریح میکند: کشاورزان باید الگوی مصرف کشت را رعایت کنند؛ چرا که بحران آب در سال جاری جدی است. به همین دلیل توصیه میشود کشاورزان بیش از ظرفیت محصول نکارند.
او با اشاره بر اینکه کشاورزان اجازه کشت در تابستان ندارند، میافزاید: تا به امروز هیچ گونه حق آبهای برای کشت تابستان موجود نیست.تنها راهکار رهایی از بحران آب در سال جاری بارش نزولات است؛ از این رو از کشاورزان تقاضامندیم قطره قطره حق آبه خود را هم چون طلا ارزشمند بدانند و در زمان آبیاری با رعایت الگوی کشت بر سر زمین خود باشند تا از هدر رفت آب جلوگیری به عمل آید.
این مسئول در خصوص میزان ذخایر آب شرب استان میگوید: وضعیت آبهای شرب استان نیز به مرحله بغرنجی رسیدهاست، به طوری که ۳۰۰میلیون مترمکعب کسری آب داریم و سالی ۹۰ سانتی متر هم از سطح آب سفرههای زیر زمینی استان کم میشود که در صورت ادامه این روند در سالهای نه چندان دور شاهد شوری آب شرب خواهیم بود.کما که چنین اتفاقی در خصوص ۱۲ روستای بویین زهرا افتاده که امیدواریم با تکمیل سد بالاخانلو که تاکنون ۴۱ درصد پیشرفت فیزیکی داشتهاست، از معضل بکاهیم.
غفلت از برنامهریزی برای آب
اما یک کارشناس کشاورزی گرایش آب، یکی بزرگترین مشکل بحران آب را در قزوین، علاوه بر کاهش بارندگی و رخدادهای طبیعی مانند تغییر اقلیم، وجود مافیای آب میداند.
امیر محمد افلاطونی در این باره میگوید: با توجه به اینکه منافع بزرگی در اقتصاد آب برای سودجویان وجود دارد با این حال اقدامات نتیجه بخشی در حل این معضل صورت نمیگیرد و وقتی صحبت از کم آبی میشود، مسئولان ذی ربط علت بحران آب را افزایش مصرف شهروندان چه در آب شرب و چه در آب صنعتی تلقی میکنند.
او در ادامه بیان میکند: معوق ماندن طرحهای عمرانی و پیشرفت لاک پشتی آنها که مصداق بارز آن سد بالاخانلو است، از دیگر معضلات به چالش کشیدن مدیریت آب است؛ چراکه سالهاست حل مشکل آب را به بهره برداری چنین طرحهایی حواله میدهند و همین موضوع سبب شده تا ارگانهای ذی ربط از برخی مسائل مهم و اساسی همچون مدیریت و برنامهریزی صحیح مصرف در رابطه با آبهای زیرزمینی غافل شوند.
افلاطونی تصریح میکند: البته ناگفته نماند که برای رهایی از بحران آب باید شهروندان نیز مطالبه گر باشند و در کنار آن، خود یاور مسئولان باشند.
به گفته او، دشت قزوین دارای استعدادهای فراوان در حوزه کشاورزی است؛ اما متأسفانه با توجه به خشکسالیهای متوالی اخیر، تمهیدات لازم در مورد تغییر الگوی کشت کشاورزان منطقه و ایجاد زیرساختهای مناسب برای عملی کردن این مهم، صورت نگرفتهاست.
این کارشناس با اشاره به سهم قابل توجه تولیدات کشاورزی استان بیان میکند: استان قزوین دارای یکدرصد از مساحت کل کشور است و سه و نیم درصد از کل محصولات کشاورزی ایران را تأمین میکند که با توجه به این میزان چشمگیر تولیدات در مقایسه با مساحت استان، توجهات لازم در شناسایی و ارزیابی پتانسیلهای دشت قزوین و ارائه راهکارهای مناسب برای حل معضلات کشاورزی و بحران آب استان، آنطور که باید انجام نشدهاست.
افلاطونی تصریح میکند:۹۴ درصد از آب مصرفی استان صرف کشاورزی و حوزههای مربوط به آن میشود و نبود الگوهای کشت مناسب بر این بحران در بخش کشاورزی دامن میزند که اگر بخواهیم به صورت مصداقی به این موضوع نگاه کنیم کشت هندوانه در شریف آباد و انگور در تاکستان با توجه به حجم بالای مصرف آب، هزینههای بسیاری بر استان تحمیل میشود.
با توجه به اینکه ایران امسال، یکی از کم سابقهترین خشکسالیهای فلات ایران را تجربه میکند، مسئولان برای قزوین چه تمهیداتی در نظر میگیرند تا سرنوشت اصفهان و یزد و… گریبانگیر قزوین نشود؟!
فریبا قاسمی
