مرزهای بحران شکسته میشود
وحید علیخانی، مدرس دانشگاه و فعال محیط زیست در تشریح وضعیت استان در حوزه محیط زیست به خبرنگار ما میگوید: «با یک نگاه کلی بر عناوین معضلات محیط زیستی در استان قزوین که از مرز بحران عبور کرده و یا در حال تبدیل شدن به یک فاجعه جدی هستند به یک نتیجه کلی خواهیم رسید؛ این نکته که تمامی این بحرانها، اثر بیتوجهی به مواردی است که چند سال قبل توسط متخصصین و کارشناسان گوشزد میشد، اما به دلایل متعدد از قبیل عدم اختصاص بودجه کافی، قرارنداشتن در اولویتهای مدیرانی با عمر مدیریتی کوتاه، عدم نگاه کارشناسی به موضوعات، عدم جذب سطح قابل قبولی از مشارکتهای مردمی و … به وجود آمدهاند.»
وی در ادامه به موضوع پراهمیت پسماند و غفلتهای صورت گرفته اشاره کرده و میافزاید: «در این میان، موضوع پسماندها یکی از برجستهترین معضلات محیط زیستی در استان قلمداد میشوند. در نگاه جهانی زمانی این معضل اهمیت بیشتری مییابد که دریابیم طبق گزارشهای بانک جهانی در سال ۲۰۲۵ تولید پسماند جامد شهری بیش از ۷۰درصد مقدار کنونی افزایش خواهد یافت به گونهای که مقدار تولید روزانه این نوع پسماندها در جهان از مقدار ۳٫۵میلیون تن در روز در سال ۲۰۱۰ به ۶ میلیون تن در روز در سال ۲۰۲۵ افزایش خواهد یافت. درحالحاضر اگر کامیونهای حمل و جابجایی روزانه این پسماندها را تجسم کنیم، طول مسیری که این کامیونها اشغال میکنند به عدد قابل توجه ۵۰۰۰ کیلومتر خواهد رسید. این آینده احتمالا فاجعهآمیز در هر منطقهای از جمله قزوین بسته به متغیرهای دخیل در آن منطقه رقم خواهد خورد. از میان انبوه این متغیرهای تاثیرگذار، نگاه صرف اقتصادی به موضوعات محیط زیستی ناشی از کمبود بودجه و یا ایرادهایی در نوع نگرش بعضی سیاستگذاران، عامل اصلی در عدم موفقیت در تحقق شاخصهای این حوزه به حساب میآید.»
وی در این رابطه به وضعیت استان قزوین اشاره کرده و توضیح میدهد: «بهعنوان مثال اهمیت موضوع تفکیک از مبدا در کشور و نیز در استان قزوین، بهعنوان حلقههای آغازین مدیریت پسماند و صنعت بازیافت و نقش آن در کاهش آسیبهای این حوزه نظیر اشغال لندفیلها، معضل شیرابهها، تولید گازهای گلخانهای، افزایش مصرف انرژی و … بر کسی پوشیده نیست. اما این انتظار که بودجه لازم برای موفقیت در اینگونه طرحها از درآمد ناچیز ناشی از بهای پسماندهای قابل بازیافت به دست میآید، انتظاری نابجاست و ضرورت اختصاص یارانه لازم برای نیل به موفقیت، ضروری به نظر میرسد بهویژه آنکه پراکنش پسماندهای تجزیهناپذیر و آلاینده و تولید بیرویه شیرابهها، هماکنون ازجمله اساسیترین معضلات ناشی از مدیریت غلط پسماندهاست.»
برنامه جامع مدیریت محیط زیست استان
اما به گفته سیاوش شمسیپور سرپرست اداره حفاظت محیط زیست استان، اولویتهای محیط زیستی استان قزوین در چند فاز اصلی دستهبندی شده و در کنار آن برنامههای جامعی برای مدیریت محیط زیست استان نیز در نظر گرفته شده است.
وی دراینباره توضیح میدهد: «با توجه به اهمیت موضوع پسماندها در استان، در حوزه محیط زیست انسانی، این مساله را در گروههای مختلف پیگیری کردهایم. درحالحاضر جایگاه مناسب برای دفع پسماندهای صنعتی استان فراهم شده است و مدیریت پسماندهای پزشکی و خانگی نیز از طریق پیمانکار مربوطه پیگیری میشود. برای رسیدن به الگو مطلوب در زمینه مدیریت پسماند، راه نسبتا طولانی در پیش داریم که و ضعیت کنونی ما و گامهایی که هماکنون در زمینه تفکیک از مبدأ و افزایش شاخص برمیداریم، گواه طولانی بودن همین مسیر تا نقطه مطلوب است.»
وی در زمینه محیط زیست طبیعی به ارزیابی و پایش دشت اللهآباد و ارتقای مناطق تحت حفاظت بهعنوان اولویتی اساسی اشاره میکند و ضرورت افزایش مناطق حفاظت شده را از ۱٫۶ به میانگین کشوری که ۱۰درصد است را یادآور میشود.
شمسیپور از پیگیریهای جدی در زمینه تهیه و اجرای پیوستهای زیست محیطی و مدیریت پسابها در راستای کاهش ورود پسابهای آلوده به اراضی کشاورزی و باغات و تصفیه پسابهای قابل استفاده بهمنظور مدیریت منابع آبی و صرفهجویی و همچنین استفاده از ظرفیتهای سازمانها و نهادهای مدنی بهمنظور ارتقای آموزشهای زیست محیطی، بهعنوان دیگر اولویتهای زیست محیطی استان در راستای رفع مضلات موجود، یاد میکند.
جایگاه مبهم آموزش
اگر بپذیریم بخش عمده معضلات محیط زیستی که امروز گریبانگیر استان شده، ثمره مدیریت غلط منابع و حرکت پر شتاب به سمت صنعتی و ماشینیشدن بوده است، به راحتی میتوان لزوم افزایش بینش شهروندان در زمینه محیط زیست را توجیه کرد. توجیهی که اگر در فرد و به تبع آن جامعه بود، امروز بخش اعظم انرژی و سرمایهمان، را معطوف به جبران اشتباهات گذشته نمیکرد.
در تایید این موضوع فاطمه رضایی کارشناس محیط زیست، معتقد است نظام آموزشی ما در تفهیم اهمیت محیط زیست و نقش و جایگاه انسان در آن بسیار ناکارآمد عمل کرده و بیدلیل نیست که در جهت تخریب طبیعت هر رفتاری از انسان سر میزند.
وی ادامه میدهد: «قزوین به لحاظ اکولوژیکی، دارای موقعیت ممتازی است. تنوع گونههای گیاهی و جانوری، دشت حاصلخیز و باغات سنتی، این استان را از نظر محیط زیستی در جایگاه قابل توجهی قرار داده اما عدم آگاهی، سوء مدیریت و نبود سیستم آموزشی در خیلی از بخشها، عاملی مخرب بوده و سبب ایجاد آلودگیها و صدمات جبرانناپذیر از جمله تجمیع پسماندهای تفکیک نشده، آلودگی آبها، شیوع ریزگردها و مواردی از این دست شده است. حال آنکه اگر عامل بازدارنده و آموزش کافی وجود داشت چرای بیرویه سبب نمیشد تا اکنون دشت بویینزهرا به صادرکننده ریزگردها تبدیل شود.»
رضایی در خاتمه از ضرورت شکلگیری نظام هدفمند آموزشی و فرهنگی در حوزه محیط زیست یاد کرده و میافزاید: «برای این امر نباید منتظر ماند تا از بالا دستوری به ما بدهند. همه آنها که دلسوز و معتقد به توسعه پایدار هستند باید در کنار هم قرار بگیرند تا این حجم اشتباهات در مسیر جبران قرار گیرد.»
شیما شاهین فر
