از مانع‌تراشی تا رضایت کنسولگری روسیه

با اشغال ایران در جریان جنگ جهانی اول توسط نظامیان روسیه و انگلستان، روس‌تباران فرصت یافتند تا در قزوین تحت اشغال به هر شرارتی دست بزنند و عدلیه نیز به استناد توافق‌نامه قضاوت کنسولی (کاپیتولاسیون) اجازه برخورد با مرتکبین از آن جهت که اتباع روسیه بودند را نداشت و کنسولگری روسیه در قزوین هم عدلیه ا را صاحب صلاحیت برای رسیدگی قضایی به اتهام اتباع خود نمی‌دانست! وقوع انقلاب اکتبر ۱۹۱۷م. روسیه که به برپایی حاکمیت کمونیستی در این کشور منتهی شد ضمن آنکه به نحو چشمگیری از میزان اقتدار و نفوذ روسیه در ایران کاست، باعث بروز هرج‌و‌مرج و از‌هم‌گسیختگی ارکان فرماندهی در میان نظامیان متجاوز آن کشور در قزوین نیز شد. از همین رو، نظامیان متجاوز که دیگر از فرماندهان خود تبعیت نمی‌کردند دست به شورش زده و با اقدامات شرارت‌بار خود به مال و نوامیس مردم بی‌پناه قزوین یورش بردند و جنایات متعددی را آفریدند. در حد فاصل سال‌های ۱۲۹۷ تا ۱۳۰۱‌ش. شماری از اتباع معمولی روسیه به اتهام‌های مختلف توسط نظمیه قزوین دستگیر شدند که کنسولگری روسیه در این شهر به استناد توافق‌نامه قضاوت کنسولی مانع محاکمه آنان می‌گردید، اما بروز تحولات در نظام سیاسی روسیه و توافق دو کشور در لغو قرارداد ترکمنچای که به موجب آن اعمال ِ حقوق کاپیتولاسیون برای اتباع معمولی روسیه در ایران لغو شد، این فرصت را فراهم آورد که اتهامات وارده به اتباع روسیه در عدلیه قزوین مورد رسیدگی قضایی قرار گیرد.
در ۲۱ اردیبهشت ۱۳۰۷‌‌ش. به دنبال اصلاح ساختار قضایی کشور، حقوق کاپیتولاسیون برای همه اتباع خارجی در ایران لغو شد و به دنبال این اقدام، یکی دیگر از اتباع روسیه در قزوین به نام «گریگور» معروف به کریشا خاخالوف که در آذرماه سال ۱۳۰۸‌ش. یک مشروب فروش یونانی تبار و همسرش را در کافه آنان در قزوین با ضربات چاقو به قتل رسانده بود در دادگستری این شهر محاکمه شد و در سیزدهم اسفند همان سال، در حضور مردم قزوین به دار مجازات آویخته شد.
شکوفه سلیمانی