احترام به فرزندزادگان علی(ع)، سادات و علویان در بین اهالی قزوین چنان بود که این سرزمین را نقطه امن و پایگاهی اطمینانبخش برای خویش به شمار میآوردند و گاه نهضتهای انقلابگرایانه خود را در آن سامان میدادند. گزارش امام رافعی و مستوفی از سفر مخفیانه امام رضا(ع) به قزوین پیش از مهاجرت به خراسان و ظهور کوکبی علوی در قزوین طی سالهای ۲۵۱ تا ۲۵۳ ه.ق، نمونهای از این دست است. گستره قزوین همواره پذیرای اولاد علی(ع ) بوده و عدهای از آنان در جای جای آن خفتهاند.
سوگواری ماه محرم
هر ساله با آغاز ماه محرم، تمام قزوین غرق در پارچههای سبز و سیاه میشود و شهر حال و هوای دیگری به خود میگیرد. حسینیهها و تکایای زیادی در سطح شهر برپا میشود. مردم مناطق مختلف استان قزوین نیز مانند سایر هموطنان، با شیوههای خاص خود به سوگواری سیدالشهدا(ع) میپردازند. نوجوانان در محلههای قدیمی و جدید با هم تکیهای هر چند کوچک به پا میکنند و هر روز مراسم روضهخوانی و سینهزنی داشته و نذورات محله را بین مردم تقسیم میکنند، مساجد رنگ و بوی خاصی پیدا کرده و جنبوجوش در آن زیاد میشود و هر کسی با توجه به وسع خود سعی در خدمترسانی به مراسم عزاداری دارد.
در شهر قزوین دو روضهخوانی بزرگ توسط خانوادههای اصیل قزوین در محلههای تاریخی خیابان و گذر مسجد جامع (حسینیه خیابانی، حسینیه آقا سید جمال) در دو نوبت صبح و بعدازظهر برگزار میشود که مردم شهر در آن شرکت میکنند. این دو حسینیه از جایگاه مذهبی خاصی در شهر برخوردار بوده و خیل عزاداران در روزهای تاسوعا و عاشورا هم به این مراکز سر میزنند و به نوحهخوانی میپردازند.
قزوین یکی از شهرهای مذهبی کشور است که امامزادههای زیادی( امامزاده حسین، اسماعیل، سلطان سید محمد، علی، آمنهخاتون، زبیدهخاتون، بیبیشهربانو، علیاصغر زرآباد، اسماعیل فلار، اباذر و…) در آن وجود دارد که در همه این مکانها مراسم عزاداری با شکوهی برگزار میشود. مراسم رسمی در شهر قزوین از روز هفتم ماه محرم شروع میشود که هیاتهای حسینی از سراسر استان در شب هفتم به امامزادههای آمنهخاتون، علی و بیبیشهربانو، در شب هشتم به امامزاده سلطان سیدمحمد و شب نهم به امامزاده حسین میروند. هیاتها به صورت دستههایی که شامل علامتکشی، طبقکشی، طبل و سنجزنی، زنجیرزنی و سینهزنی است و با نشان خاص به عزاداری میپردازند.
در قزوین روز تاسوعا مردم به زیارت امامزاده علی، آمنهخاتون و خانه قدیمی امام جمعه (که متعلق به امام جمعه شهیدی یکی از بزرگان قزوین بوده و از خانههای تاریخی با پیشینه مذهبی قزوین است)، سلطان سیدمحمد و در آخر به حسینیه آقا سیدجمال میروند و خود را برای مراسم شب که در جوار امامزاده حسین برپا میشود آماده میکنند. در روز عاشورا نیز هیاتها به امامزاده حسین رفته و با چرخیدن به دور صحن امامزاده و عزاداری به مزار شهدا رفته و بعد به مساجد خود برمیگردند. مراسم شب غریب در تمام مساجد استان برگزار میشود که مردم با در دست داشتن شمع و گل گرفتن سر این مراسم را اجرا میکنند و به میهمانی مساجد محلههای دیگر میروند.
طبق کشی
این مراسم از سنتهای خاص شهر قزوین است. طبق از جنس چوب با ارتفاع حدود یکونیم متر و قطر یکمتر است. بیشتر قسمتهای آن را آیینهکاری میکنند. این طبق استوانهای شکل را روی سر میگذارند و آن را حمل میکنند. در شهر قزوین در شب تاسوعا، همه دستههای عزاداری از مساجد و تکایای خود به طرف امامزاده سلطان سیدمحمد به راه میافتند و در آنجا تجمع میکنند و در شب عاشورا به سمت امامزاده حسین یا شاهزاده حسین میروند. در مناطق روستایی نیز اهالی هر روستا، در شب عاشورا به نزدیکترین امامزاده محل رفته و تمام شب را تا قبل از طلوع آفتاب به سینهزنی میپردازند و پس از خواندن نماز صبح به طرف روستای خود حرکت میکنند. کودکان، افراد مسن و زنان با آوردن شیر، چای و… از این دستهها استقبال میکنند. دستههای عزادار، یک دور در محل میزنند و نوحه میخوانند و سپس به مسجد محل میروند.
حرکت نمادین زنان
از دیگر مراسم خاص قزوینیان، مراسم سیزدهم محرم است که مخصوص زنان بوده و هیاتهای عزادار را زنان تشکیل میدهند، به گواهی مورخین، بعد از واقعه کربلا کسی از ترس یزیدبن معاویه جراْت نمیکرد تا پیکر شهدای کربلا را دفن کند؛ تا اینکه زنان طایفه بنی اسد جمع شدند و به دفن پیکر یاران امام حسین(ه) پرداختند. این واقعه در روز سیزدهم ماه محرم اتفاق افتاد. به همین خاطر زنان قزوینی هر سال در روز سیزده ماه محرم، در مسجد علی اکبر این شهر جمع میشوند، عدهای بیل و کلنگ به دست میگیرند و عدهای دیگر پیکرهای پارچهای بدون سر را بر دوش گرفته و به دور شهر میچرخند و به حسینیه آقا سیدجمال رفته و عزاداری میکنند و دوباره به آن مسجد بر میگردند و در آنجا به سینهزنی و نوحهخوانی میپردازند. این مراسم بسیار اندوهبار است و گردشگران زیادی برای دیدن آن روز به قزوین میآیند تا از نزدیک شاهد آن باشند.
محمدعلی حضرتی
