تبدیل روستاها به شهر در دولت دهم، شتاب فزآیندهای به خود گرفت؛ اتفاقی که هدف آن بردن تمام امکانات شهری به روستاها و برقراری عدالت اجتماعی و به تبع آن جلوگیری از مهاجرت روستاییان عنوان شد. در روند این تغییر، براساس مصوبه مجلس که با حمایت دولت احمدینژاد همراه شد؛ روستاهایی که دارای ۳۵۰۰نفر جمعیت هستند، با برخورداری از دیگر شرایطی که البته هیچ اشارهای به آنها در این قانون نشده است، میتوانند به شهر تبدیل شوند.
به عقیده کارشناسان، این طرح در شرایطی تصویب شده است که در بسیاری از استانها شهرهایی کوچک از حداقل امکانات شهرنشینی بهرهای ندارند برخوردار نیستند، بیمارستان، سینما و مکانهای تفریحی ندارند، هنوز خیلی از خیابانها و کوچههایشان یا آسفالت نشده یا آسفالتش بر اثر گذشت سالها از بین رفته و دیگر کسی به آن اهمیت نمیدهد.
از سوی دیگر تبدیلکردن روستاها به شهر یعنی از بینبردن زمینهای زراعتی و فضای سبز، چرا که لازمه شهرها ساختمانهایی هستند که جایگزین درختان و فضاهای سبز میشوند.
با وجود نظر مخالف کارشناسان، غلامحسن اسلامیصدر، مدیرکل سابق دفتر امور شهری استانداری قزوین ضمن استقبال از اجرای این طرح گفته بود: «با اجراییشدن این طرح افزایش محدودههای شهری در تمامی شهرستانهای قزوین انجام خواهد گرفت.»
با این همه، تعداد روستاهایی که در دولت دهم در استان قزوین به شهر تبدیل شد همچنان نامشخص است و مسوولین مربوطه هم پاسخ روشنی دراینباره نمیدهند. اداره کل دفتر امور روستایی استانداری قزوین با اعلام اینکه آمار تعداد روستاهای تبدیل شده به شهر به این اداره کل مربوط نمیشود وظیفهی این کار را برعهدهی اداره کل دفتر امور اجتماعی استانداری میداند و این دفتر هم وظیفه را به گردن دیگر اداره کل استانداری میاندازد.
اجرای مصوبه مجلس، به اعتقاد نایب رییس شورای اسلامی شهر قزوین هم به ضرر روستاییان و هم شهروندان شهرها است. علی فرخزاد، با بیان اینکه روستاها شرایط اقلیمی، اجتماعی و… متفاوتی با شهر دارند، میگوید: «این تبدیل روستا به شهرها برای هر دو طرف انتفاعی نداشته است و بعضا روستاییان با این تغییر، منافع خود را از دست دادهاند.»
وی با بیان اینکه، تعداد زیادی از شهروندان روستاهای تبدیل شده به شهر به او مراجعه میکنند و انتظارات متفاوتی از گذشته دارند، میافزاید: «شهرها مولد نیستند، اما قالب روستاها مولد بوده و با این کار روستاییان نیز به مصرفکننده تبدیل شدهاند.»
فرخزاد با اشاره به اینکه، شورای شهر در دورههای مختلف با این اتفاق مخالف بوده است، اضافه می کند: «این روستاها پیش از این بودجهی دولتی داشتند، ولی با این اتفاق بخشی از بودجهی شهرها هم باید صرف هزینههای این روستاهای تبدیل شده به شهر شود. همچنین روستاییان میگویند که پیش از تبدیلشدن روستایشان به شهر، اینها شورای روستایی داشتند که به کارهای آنها رسیدگی میکرده است، اما امروز شورای شهر این کار را نمیتواند انجام دهد.»
این تنها بخشی از پیامدهای منفی ناشی از اجرای مصوبه مجلس در تبدیلشدن روستاها به شهر است. بخش دیگر را باید در الحاق روستاهای حاشیه شهر قزوین به حریم شهری جستجو کرد. اقدامی که فرماندار قزوین آن را غیرقانونی میداند.
سیدعلی موسوی میگوید: «طی سالهای گذشته، ۱۹روستای همجوار شهر قزوین خارج از روال اداری و قانونی و بدون درنظر گرفتن تقسیمات کشوری به شهر ملحق شده بودند که این موضوع موجب بروز مشکلاتی از جمله عدم دریافت خدمات شهری و افزایش بهای آب و برق مصرفی و بلاتکلیفی برای ساکنان آنها شده است.»
وی با اشاره به اقدامات انجام شده برای حل مشکلات این روستاییان، میافزاید: «با توجه به پیگیریهای صورتگرفته و طرح موضوع در شورای برنامهریزی استان، مسوولیت ارائه خدمات شش روستای چوبیندر، خیرآباد، باراجین، مشعلدار، ناصرآباد و ارنجک به شهرداری قزوین واگذار شد و همچنین بهمنظور برخورداری از خدمات روستایی و حل مشکل ساکنان، ۱۳ روستای حاشیه قزوین؛ حمیدآباد، کورانه، رشتقون، میانبر، نجفآباد، آشنستان، وثوقآباد، حسنآباد، امامزادهاباذر، عبدلآباد، شینقر، شفیعآباد و قدیمآباد بار دیگر به صورت روستایی اداره خواهند شد.»
بهگفته یک کارشناس اجتماعی، نگاهی دوباره به وضعیت روستاهایی که در دو دهه گذشته به شهر تبدیل شدهاند، میتواند نتایج روشنی از پیامدهای زیانبار اجرای طرحهای اینچنینی به دست دهد. فاطمه رضوانی با اشاره به روستاهای سابق بیدستان و شریفآباد میگوید: «با تبدیل این دو روستا در سالهای گذشته به شهر، نه فقط فرهنگ و اصالت روستایی در شهرهای تازه تاسیس نابود شد که با روند مهاجرت به این دو شهر، بافت همگون جمعیتی هم از دست رفت و درحالحاضر افراد بومی این دو شهر، بسیار کمتر از مهاجران غیربومی است.»
وی میافزاید: «کشاورزی، باغداری و دامپروری که در این دو روستا جریان داشت بهدنبال این اتفاق، به شدت آسیب دیده و اقداماتی نظیر برگزاری جشنواره هندوانه شریفآباد هم نمیتواند موقعیت گذشته این روستای اصیل و تاریخی قزوین را به شهر تازه شکلگرفته شریفیه باز گرداند.»
به عقیده کارشناسان، این طرح در شرایطی تصویب شده است که در بسیاری از استانها شهرهایی کوچک از حداقل امکانات شهرنشینی بهرهای ندارند برخوردار نیستند، بیمارستان، سینما و مکانهای تفریحی ندارند، هنوز خیلی از خیابانها و کوچههایشان یا آسفالت نشده یا آسفالتش بر اثر گذشت سالها از بین رفته و دیگر کسی به آن اهمیت نمیدهد.
از سوی دیگر تبدیلکردن روستاها به شهر یعنی از بینبردن زمینهای زراعتی و فضای سبز، چرا که لازمه شهرها ساختمانهایی هستند که جایگزین درختان و فضاهای سبز میشوند.
با وجود نظر مخالف کارشناسان، غلامحسن اسلامیصدر، مدیرکل سابق دفتر امور شهری استانداری قزوین ضمن استقبال از اجرای این طرح گفته بود: «با اجراییشدن این طرح افزایش محدودههای شهری در تمامی شهرستانهای قزوین انجام خواهد گرفت.»
با این همه، تعداد روستاهایی که در دولت دهم در استان قزوین به شهر تبدیل شد همچنان نامشخص است و مسوولین مربوطه هم پاسخ روشنی دراینباره نمیدهند. اداره کل دفتر امور روستایی استانداری قزوین با اعلام اینکه آمار تعداد روستاهای تبدیل شده به شهر به این اداره کل مربوط نمیشود وظیفهی این کار را برعهدهی اداره کل دفتر امور اجتماعی استانداری میداند و این دفتر هم وظیفه را به گردن دیگر اداره کل استانداری میاندازد.
اجرای مصوبه مجلس، به اعتقاد نایب رییس شورای اسلامی شهر قزوین هم به ضرر روستاییان و هم شهروندان شهرها است. علی فرخزاد، با بیان اینکه روستاها شرایط اقلیمی، اجتماعی و… متفاوتی با شهر دارند، میگوید: «این تبدیل روستا به شهرها برای هر دو طرف انتفاعی نداشته است و بعضا روستاییان با این تغییر، منافع خود را از دست دادهاند.»
وی با بیان اینکه، تعداد زیادی از شهروندان روستاهای تبدیل شده به شهر به او مراجعه میکنند و انتظارات متفاوتی از گذشته دارند، میافزاید: «شهرها مولد نیستند، اما قالب روستاها مولد بوده و با این کار روستاییان نیز به مصرفکننده تبدیل شدهاند.»
فرخزاد با اشاره به اینکه، شورای شهر در دورههای مختلف با این اتفاق مخالف بوده است، اضافه می کند: «این روستاها پیش از این بودجهی دولتی داشتند، ولی با این اتفاق بخشی از بودجهی شهرها هم باید صرف هزینههای این روستاهای تبدیل شده به شهر شود. همچنین روستاییان میگویند که پیش از تبدیلشدن روستایشان به شهر، اینها شورای روستایی داشتند که به کارهای آنها رسیدگی میکرده است، اما امروز شورای شهر این کار را نمیتواند انجام دهد.»
این تنها بخشی از پیامدهای منفی ناشی از اجرای مصوبه مجلس در تبدیلشدن روستاها به شهر است. بخش دیگر را باید در الحاق روستاهای حاشیه شهر قزوین به حریم شهری جستجو کرد. اقدامی که فرماندار قزوین آن را غیرقانونی میداند.
سیدعلی موسوی میگوید: «طی سالهای گذشته، ۱۹روستای همجوار شهر قزوین خارج از روال اداری و قانونی و بدون درنظر گرفتن تقسیمات کشوری به شهر ملحق شده بودند که این موضوع موجب بروز مشکلاتی از جمله عدم دریافت خدمات شهری و افزایش بهای آب و برق مصرفی و بلاتکلیفی برای ساکنان آنها شده است.»
وی با اشاره به اقدامات انجام شده برای حل مشکلات این روستاییان، میافزاید: «با توجه به پیگیریهای صورتگرفته و طرح موضوع در شورای برنامهریزی استان، مسوولیت ارائه خدمات شش روستای چوبیندر، خیرآباد، باراجین، مشعلدار، ناصرآباد و ارنجک به شهرداری قزوین واگذار شد و همچنین بهمنظور برخورداری از خدمات روستایی و حل مشکل ساکنان، ۱۳ روستای حاشیه قزوین؛ حمیدآباد، کورانه، رشتقون، میانبر، نجفآباد، آشنستان، وثوقآباد، حسنآباد، امامزادهاباذر، عبدلآباد، شینقر، شفیعآباد و قدیمآباد بار دیگر به صورت روستایی اداره خواهند شد.»
بهگفته یک کارشناس اجتماعی، نگاهی دوباره به وضعیت روستاهایی که در دو دهه گذشته به شهر تبدیل شدهاند، میتواند نتایج روشنی از پیامدهای زیانبار اجرای طرحهای اینچنینی به دست دهد. فاطمه رضوانی با اشاره به روستاهای سابق بیدستان و شریفآباد میگوید: «با تبدیل این دو روستا در سالهای گذشته به شهر، نه فقط فرهنگ و اصالت روستایی در شهرهای تازه تاسیس نابود شد که با روند مهاجرت به این دو شهر، بافت همگون جمعیتی هم از دست رفت و درحالحاضر افراد بومی این دو شهر، بسیار کمتر از مهاجران غیربومی است.»
وی میافزاید: «کشاورزی، باغداری و دامپروری که در این دو روستا جریان داشت بهدنبال این اتفاق، به شدت آسیب دیده و اقداماتی نظیر برگزاری جشنواره هندوانه شریفآباد هم نمیتواند موقعیت گذشته این روستای اصیل و تاریخی قزوین را به شهر تازه شکلگرفته شریفیه باز گرداند.»
فتانه سعیدی
