زنان سرپرست خانوار یکی از آسیبپذیرترین گروههای اجتماعی هستند. زمانی که به دلایل مختلف همسر خود را از دست میدهند یا جدا میشوند، دنیای جدیدی به روی آنها گشوده میشود؛ دنیایی که بسیاری از ابعاد آن برایشان غریبه است. این معضل اجتماعی تنها مختص یک منطقه یا شهر نیست و در استان قزوین نیز جمعیت زنان سرپرست خانوار به طور قابل توجهی رو به افزایش است.
در خیابانی از بالاترین نقاط شهر قزوین، زنی جوان و خسته پشت چراغ قرمز ایستاده است. با پوششی ساده و ماسکی بر صورت، گل و تزئینات در شبهای پاییزی می فروشد. دیدن چنین صحنهای برای مردم عادی است، اما وقتی به عمق آن میاندیشیم، به شدت دلخراش است. زنی که باید در خانه از فرزندانش مراقبت کند، حالا مجبور است برای تامین حداقل نیازهای زندگی به چنین کارهایی تن بدهد. این مساله نشاندهنده زخمی بزرگ در جامعه است که باید درمان شود.
طبق آمار کمیته امداد استان قزوین، ۱۷هزار و ۸۵۰زن سرپرست خانوار تحت پوشش این نهاد قرار دارند. همچنین، آمار ثبت احوال استان قزوین نشان میدهد که در شش ماه اول سال جاری، یکهزار و ۴۷۲طلاق در استان ثبت شده است. این آمار به وضوح نشاندهنده افزایش تعداد زنان سرپرست خانوار در مقایسه با سالهای گذشته است.
از رنج زنان سرپرست خانوار تا نادیده گرفتن نیازهایشان
یک زن سرپرست خانوار قزوینی در گفتوگو با «فروردینامروز» میگوید: «کمکهای مالی نهادهای حمایتی مانند کمیته امداد و بهزیستی بسیار اندک است. من و دو فرزندم در یک اتاق کوچک اجارهای زندگی میکنیم و با وجود گرانی و تورم، مستمری ماهانه ما هیچ افزایشی نداشته است.»
«خدیجه خیامدار»، زن سرپرست خانواری که به افسردگی مبتلاست، نیز اظهارمیکند: «دو سال است که درخواست وام به کمیته امداد دادهام، اما چون ضامن نداشتم، درخواست من رد شده است. نهادهای حمایتی باید شرایط دریافت وام را برای ما آسانتر کنند.»
«فاطمه نیازی»، زن ۴۰سالهای که تحت پوشش بهزیستی است، میگوید: «هر ماه مبلغ ۸۰۰هزار تومان برای دو نفر به حسابم واریز میشود. این مبلغ حتی جوابگوی هزینههای ابتدایی زندگی هم نیست. دیگر نمیدانم باید چه کار کنم، سالهاست که در شغلهای مختلف مشغول به کارم، اما اجاره خانه و تورم فشار زیادی به ما میآورد.»
افزایش تعداد زنان سرپرست خانوار و چالشهای اقتصادی
«بیدا میرحسینی»، جامعهشناس قزوینی در گفتوگو با فروردینامروز میگوید: «افزایش تعداد زنان سرپرست خانوار به دلایل مختلفی همچون مرگ و میر مردان و طلاق، افزایش آسیبهای اجتماعی و مهاجرتهای ناشی از بیکاری است. علاوه بر این، بسیاری از زنان به دلیل نداشتن مهارت در امور اقتصادی و تجربه کافی در مدیریت خانه، قادر به تامین هزینههای زندگی نیستند.»
وی ادامه میدهد: «جدیترین مسئله زنان سرپرست خانوار، تقسیم کار جنسیتی است. نهادهای حمایتی باید به گونهای عمل کنند که این زنان توانمند شوند و بتوانند نقشهای جدید خود را با موفقیت ایفا کنند. بسیاری از زنان سرپرست خانوار برای پذیرش این نقش آماده نیستند و به حمایتهای ویژه نیاز دارند.»
خدمات نهادهای حمایتی و مشکلات موجود
«هدا حقیقی» معاون امور اجتماعی بهزیستی استان قزوین در گفتوگو با فروردین امروز اظهار میکند: «در حال حاضر ۴هزار و ۳۰۰زن سرپرست خانوار تحت پوشش بهزیستی استان قزوین هستند.»
وی اضافه میکند: «ارائه تسهیلات اشتغالزایی، کمک هزینه درمان، مسکن و تحصیلی از جمله خدمات بهزیستی به زنان سرپرست خانوار است. علاوه بر این ۳۵درصد آنها نیز تحت پوشش بیمههای تامین اجتماعی و روستایی قرار دارند.»
«محمد صیادی»، معاون حمایت و سلامت خانواده کمیته امداد قزوین به فروردین امروز میگوید: «در حال حاضر ۱۷هزار و ۸۵۰نفر از زنان سرپرست خانوار تحت پوشش کمیته امداد قرار دارند که ۵۷درصد از جمعیت مددجوی استان قزوین را شامل میشود و جهت تسهیل در ایجاد اشتغال زنان سرپرست خانوار؛ صندوق ضمانت اشتغال نیز راهاندازی شده است.»
انتقادات و راهحلهای کارشناسان
«آرزو مافی»، مدیرعامل انجمن بانوان سفیر با ایجاد اشتغال برای تعدادی از زنان سرپرست خانوار در نواحی آسیبپذیر شهر معتقد است: «نهادهای دولتی در حمایت از این زنان، عملکرد ضعیفی دارند ولی ما علیرغم بیمهریها از سوی مسئولان؛ از هیچ تلاشی برای حل مشکلات آنها دریغ نکردیم.»
«عفت عسگری»، رئیس هیات مدیره موسسه خیریه زندگی سبز قزوین نیز که ۱۲۰زن سرپرست خانوار را تحت پوشش قرار داده با ارائه نظری متفاوت بیان میکند: «برخی از زنان سرپرست خانوار از فرصتهای شغلی خانگی بیاطلاع هستند و در حالی که بستر برای اشتغال فراهم است، تمایلی به تلاش برای کسب درآمد ندارند. اگر این زنان در طرحهای اشتغالزایی مشارکت کنند، علاوه بر استقلال مالی؛ بخشی از وابستگی آنها به سازمانهای حمایتی کاسته میشود.»
کارآفرینی و اشتغالزایی زنان روستایی
«مژگان صفیعی»، کارآفرین نمونه کشوری که به بیش از یک هزارو۳۰۰زن در روستاهای قزوین قالیبافی آموزش داده است؛ به فروردین امروز میگوید: «هدف اصلی من آموزش و ایجاد اشتغال برای زنان سرپرست خانوار و بدسرپرست است ولی متاسفانه گاها با کم لطفی نهادهای حمایتی مواجه میشویم در صورتی که اگر دولت نگاه مهربانانهتری به زنان سرپرست خانوار داشته باشد و تسهیلات ارزان در اختیار آنها قرار دهد، به طور حتم شاهد اتفاقات خوبی خواهیم بود.»
به طور کلی، افزایش تعداد زنان سرپرست خانوار در استان قزوین و دیگر مناطق کشور، نشاندهنده لزوم توجه بیشتر به این قشر آسیبپذیر است. در حالی که نهادهای حمایتی تلاشهایی را برای کمک به این زنان انجام میدهند، به نظر میرسد که در بسیاری از موارد، این حمایتها ناکافی است و نیاز به آموزشهای مهارتی، اشتغالزایی و تسهیلات با شرایط مناسبتر برای توانمندسازی این زنان امری ضروری است. تنها با یکپارچگی و همافزایی بین نهادهای دولتی و غیردولتی، میتوان به زنان سرپرست خانوار کمک کرد تا از فقر و مشکلات اقتصادی رهایی یابند و در جامعه به عنوان قهرمانان واقعی شناخته شوند.
